Cuộc khủng hoảng công nghệ chưa từng có trên thế giới, vì đâu nên nỗi?

[PinaColada]

Sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo đang gây áp lực cực lớn lên chuỗi cung ứng, đẩy ngành chip nhớ vào một cuộc khủng hoảng thiếu hụt chưa từng có tiền lệ trên toàn cầu.


Chip nhớ HBM 12 lớp của SK Hynix. Ảnh: SeongJoon Cho/Bloomberg.
Ngành công nghiệp chip nhớ đang đối mặt với những biến động mạnh mẽ nhất từ trước đến nay. Sự phát triển thần tốc của trí tuệ nhân tạo (AI) đã tạo ra một nhu cầu khổng lồ vượt xa khả năng cung ứng thực tế của các nhà sản xuất hàng đầu hiện nay.

Các tập đoàn công nghệ lớn đang đổ hàng trăm tỷ USD vào hạ tầng dữ liệu để chạy đua trong cuộc chiến AI. Tình trạng này không chỉ gây khó khăn cho các dự án công nghệ cao mà còn bắt đầu tác động trực tiếp đến túi tiền của người tiêu dùng phổ thông.

Cơn "khát" bộ nhớ
Trí tuệ nhân tạo đã làm thay đổi hoàn toàn cách ngành công nghệ nhìn nhận về chip nhớ. Thay vì chỉ là thành phần lưu trữ phụ trợ, chip nhớ giờ đây trở thành chìa khóa để duy trì tốc độ xử lý của các hệ thống điện toán hiện đại. Nếu không có đủ bộ nhớ, những hệ thống kỹ thuật số tiên tiến nhất cũng sẽ rơi vào tình trạng tê liệt.

Sự bùng nổ này thúc đẩy nhu cầu về bộ nhớ băng thông cao (HBM), một công nghệ xếp chồng nhiều chip DRAM. Loại bộ nhớ này cho phép dữ liệu truyền tải với tốc độ nhanh gấp 10 lần so với các chuẩn truyền thống. Demis Hassabis của DeepMind thuộc Google đã gọi tình trạng thiếu hụt linh kiện này là “nút thắt cổ chai” của toàn bộ ngành công nghiệp.

Từ năm 2023, các công ty công nghệ như Amazon, Alphabet, Microsoft và Meta Platforms đã đầu tư hàng tỷ USD để mở rộng các trung tâm dữ liệu và sức mạnh tính toán, làm gia tăng cạnh tranh trong việc xây dựng các cơ sở lớn hơn cho các ứng dụng trí tuệ nhân tạo.

Theo nghiên cứu của Bloomberg, đến năm 2025, nhu cầu về DRAM cho trung tâm dữ liệu sẽ chiếm khoảng 50% tổng lượng tiêu thụ toàn cầu, tăng đáng kể so với 32% cách đây 5 năm. Tỷ lệ này được cho là sẽ còn tăng lên hơn 60% từ nay đến năm 2030.

Bên cạnh đó, việc sản xuất HBM không hề dễ dàng do yêu cầu kỹ thuật cực kỳ khắt khe. Các lớp chip mỏng hơn sợi tóc người phải được xếp chồng với độ chính xác tuyệt đối. Một sai sót nhỏ trong quá trình chế tạo cũng có thể làm hỏng toàn bộ cấu trúc, dẫn đến năng suất thấp và giá thành bị đẩy lên rất cao.

Hiện nay, công nghệ sản xuất các loại chip tiên tiến phục vụ AI chỉ nằm trong tay 3 công ty lớn gồm Samsung, SK Hynix và Micron. Trước nhu cầu quá lớn, các nhà sản xuất này buộc phải ưu tiên nguồn lực cho chip HBM. Điều này vô tình tạo ra một khoảng trống khổng lồ về nguồn cung cho các loại chip nhớ thông thường dùng trong điện thoại và máy tính.

Hậu quả đối với người tiêu dùng
Cuộc khủng hoảng này đang tạo ra những tác động dây chuyền mạnh mẽ đến giá thành các sản phẩm công nghệ. Để đảm bảo nguồn cung chip, các nhà sản xuất hệ thống AI sẵn sàng trả giá cao và ký kết các thỏa thuận dài hạn. Khi các nhà cung cấp ưu tiên AI, các nhà sản xuất thiết bị tiêu dùng bị đẩy xuống thứ yếu. Họ phải vật lộn để tìm kiếm nguồn cung bộ nhớ vốn đã khan hiếm.

Kết quả là chi phí sản xuất các thiết bị điện tử tiêu dùng tăng mạnh.

Theo đại diện hãng máy tính HP, chi phí linh kiện bộ nhớ hiện đã chiếm tới 35% tổng giá thành sản xuất một chiếc laptop. Đây là mức tăng trưởng gây sốc nếu so với tỷ lệ chỉ khoảng 15-18% của vài tháng trước.

Nhiều nhà sản xuất khác cũng buộc phải tăng giá bán hoặc cắt giảm dung lượng bộ nhớ trên các dòng máy tiêu chuẩn. Điển hình như Dell đã bắt đầu điều chỉnh tăng giá các dòng máy chủ từ giữa tháng 12/2025 và áp dụng mức giá mới cho máy tính cá nhân từ tháng 1.

Áp lực này không chỉ giới hạn ở máy tính cá nhân. Counterpoint Research ước tính rằng giá bộ nhớ tăng cao có thể làm tăng chi phí nguyên vật liệu cần thiết để sản xuất smartphone lên 15% hoặc hơn trong những quý tới.

Các nhà sản xuất smartphone đang giảm dung lượng bộ nhớ trong một số mẫu máy và cân nhắc việc tiếp tục sản xuất các mẫu điện thoại tầm trung và giá rẻ. Theo Qualcomm, nhà cung cấp bộ vi xử lý điện thoại thông minh lớn nhất thế giới, tác động có thể đặc biệt nghiêm trọng ở Trung Quốc, nơi cạnh tranh trong thị trường điện thoại thông minh giá rẻ diễn ra gay gắt nhất.

IDC dự báo thị trường smartphone toàn cầu có thể thu hẹp gần 13% vào năm 2026, đánh dấu mức giảm lớn nhất trong lịch sử ngành.

Ngay cả các hãng máy chơi game lớn như Sony hay Nintendo cũng đã đưa ra những lời cảnh báo sớm. Chi phí đầu vào tăng cao không chỉ đe dọa giá bán mà còn có nguy cơ làm trì hoãn việc ra mắt các thế hệ sản phẩm mới.

Trước tình hình này, tại cuộc họp báo cáo thu nhập của Tesla vào cuối tháng 1, CEO Elon Musk thậm chí còn đề xuất ý tưởng tự sản xuất chip bộ nhớ.

Dù nhu cầu chạm đỉnh, các nhà sản xuất chip vẫn thận trọng trong việc mở rộng quy mô nhà máy. Họ lo ngại tình trạng dư thừa công suất năm 2023 sẽ lặp lại. Thời điểm đó, do đánh giá sai nhu cầu hậu đại dịch, cả Micron và SK Hynix đã phải trả giá bằng những khoản lỗ hàng tỷ USD khi toàn ngành rơi vào tình trạng cung vượt quá cầu.

Sự thận trọng này càng khiến tình trạng thiếu hụt chip nhớ khó có thể giải quyết dứt điểm trong tương lai gần. Đối với các công ty điện tử tiêu dùng, tình trạng thiếu hụt nguồn cung sẽ dẫn đến giá sản phẩm cao hơn, biên lợi nhuận hẹp hơn và tốc độ nâng cấp sản phẩm chậm hơn.

VietBF@ sưu tập