Sao chép trí tuệ nhân tạo của Mỹ, Trung Quốc ' bỏ túi' hàng tỷ USD, có founder thành tỷ phú AI chỉ sau 1 đêm

[vuitoichat]

Theo như có một công ty đưa ra cáo buộc nghiêm trọng hơn: một số phòng thí nghiệm AI Trung Quốc đang “hút” giá trị từ các mô hình trí tuệ nhân tạo của Mỹ để tăng tốc phát triển công nghệ của riêng mình, khiến danh sách các tỷ phú AI Trung Quốc dự còn tiếp tục kéo dài. Trong khi các phòng thí nghiệm AI Mỹ lo ngại về vấn đề sở hữu trí tuệ, thị trường vốn lại đang cho thấy một câu chuyện khác: cổ phiếu AI Trung Quốc đang tăng nóng.

Anthropic thời gian gần đây không chỉ tranh luận với chính quyền Mỹ về việc sử dụng mô hình Claude cho mục đích quân sự. Công ty này còn đưa ra cáo buộc nghiêm trọng hơn: một số phòng thí nghiệm AI Trung Quốc đang “hút” giá trị từ các mô hình trí tuệ nhân tạo của Mỹ để tăng tốc phát triển công nghệ của riêng mình.

Tháng trước, OpenAI và Anthropic đồng loạt lên tiếng cho rằng một số công ty AI Trung Quốc đã khai thác trái phép khả năng của các mô hình độc quyền, từ lập trình, suy luận đến nhiều hành vi phức tạp khác, nhằm huấn luyện các mô hình cạnh tranh. Kỹ thuật được nhắc tới có tên gọi “distillation” (chưng cất mô hình), tức sử dụng đầu ra của mô hình lớn để huấn luyện một mô hình nhỏ hơn nhưng hiệu quả.

Trong thông cáo báo chí ngày 23/2, Anthropic cho biết DeepSeek, MiniMax và Moonshot AI đã gửi tới các mô hình Claude khoảng 16 triệu truy vấn, thông qua 24.000 tài khoản được cho là gian lận. Đầu tháng này, OpenAI cũng gửi thư tới các nhà lập pháp Mỹ, cáo buộc DeepSeek đã huấn luyện mô hình của mình bằng đầu ra từ các hệ thống của OpenAI theo cách không phù hợp.

Ở một diễn biến khác, bộ phận tình báo mối đe dọa của Google cũng cảnh báo trong báo cáo tháng 2 rằng các cuộc tấn công “distillation” nhắm vào mô hình Gemini đang gia tăng, dù không nêu đích danh công ty nào đứng sau.

Các doanh nghiệp bị cáo buộc hiện chưa công khai phản hồi về những cáo buộc sai phạm và cũng không trả lời yêu cầu bình luận của Forbes. Tuy nhiên, điều đáng chú ý hơn nằm ở bức tranh lớn hơn của ngành AI: nhiều mô hình từ Trung Quốc hiện đã tiệm cận chất lượng của các đối thủ Mỹ, trong khi lại rẻ hơn đáng kể và thậm chí mã nguồn mở. Sự kết hợp này đang khiến nền kinh tế vốn cực kỳ tốn kém của ngành AI bắt đầu bị đặt dấu hỏi.

“Xây dựng những mô hình này vốn không hề dễ dàng, và distillation là một cách để rút ngắn đáng kể con đường đó,” John Hultquist, trưởng bộ phận phân tích của Google Threat Intelligence Group, nhận định.

Thậm chí, một số nhà đầu tư còn nhìn nhận xu hướng này theo hướng mạnh mẽ hơn. Jenny Xiao, nhà đầu tư mạo hiểm tại Leonis Capital, người từng làm việc trong mảng an toàn và niềm tin tại OpenAI, cho rằng: “Các mô hình mã nguồn mở về cơ bản là một ‘đường ranh hủy diệt’ đối với ngành.”

Trong khi các phòng thí nghiệm AI Mỹ lo ngại về vấn đề sở hữu trí tuệ, thị trường vốn lại đang cho thấy một câu chuyện khác: cổ phiếu AI Trung Quốc đang tăng nóng.

Tháng 1 vừa qua, MiniMax và Z.ai - hai công ty không nằm trong danh sách cáo buộc của các doanh nghiệp Mỹ - đã niêm yết tại Hong Kong, tạo ra thêm nhiều tỷ phú mới trong lĩnh vực công nghệ. Giá cổ phiếu tăng mạnh đẩy tài sản của Yan Junjie, Chủ tịch kiêm CEO MiniMax, lên khoảng 7,1 tỷ USD, trong khi Liu Debing, Chủ tịch Z.ai, sở hữu khoảng 8,7 tỷ USD. Mức này gần tương đương với khối tài sản của từng nhà đồng sáng lập Anthropic, mỗi người hiện được ước tính khoảng 7 tỷ USD.

Danh sách các tỷ phú AI Trung Quốc dự còn tiếp tục kéo dài. Đà tăng của Z.ai cũng giúp Tang Jie, giáo sư Đại học Thanh Hoa và đồng sáng lập công ty, trở thành tỷ phú với tài sản khoảng 1,9 tỷ USD. Liang Wenfeng, nhà sáng lập DeepSeek, năm nay cũng lần đầu xuất hiện trong danh sách 100 người giàu nhất Trung Quốc của Forbes Asia với tài sản ước tính 11,5 tỷ USD.

Trong khi đó, Yang Zhilin, nhà sáng lập kiêm CEO Moonshot AI, dự kiến cũng sẽ gia nhập câu lạc bộ tỷ phú khi vòng gọi vốn hiện tại của công ty, được định giá khoảng 10 tỷ USD, hoàn tất. Theo các chỉ số định giá tương đương, Wang Xiaochuan của Baichuan và Jiang Daxin của Stepful cũng có thể đã bước vào hàng ngũ tỷ phú công nghệ.

Ở phía bên kia Thái Bình Dương, các công ty AI Mỹ vẫn được định giá ở mức rất cao. Nhà đầu tư tư nhân hiện định giá Anthropic khoảng 380 tỷ USD và OpenAI khoảng 840 tỷ USD. Tuy nhiên, cả hai vẫn chưa niêm yết, và khi lên sàn, giá trị “trên giấy” này sẽ phải trải qua bài kiểm tra khắc nghiệt của thị trường.

Đằng sau những con số khổng lồ đó là một yếu tố kỹ thuật đang làm thay đổi cục diện ngành: distillation.

Phương pháp này cho phép một mô hình nhỏ hơn nhiều học nhanh từ một mô hình lớn, từ đó đạt 80–90% hiệu suất của các mô hình tiên phong, nhưng tiêu tốn ít tài nguyên tính toán hơn đáng kể. Điều này đồng nghĩa với việc chi phí vận hành giảm mạnh, và cuộc cạnh tranh về giá trong ngành AI có thể trở nên khốc liệt hơn.

Một ví dụ điển hình là GLM-5 của Z.ai, ra mắt vào tháng 2. Mô hình này có chi phí rẻ hơn khoảng 5 lần cho mỗi token đầu vào và 10 lần cho mỗi token đầu ra so với Claude Opus 4.6 của Anthropic.

Dĩ nhiên, distillation không phải là “phép màu”. Để xây dựng một mô hình AI mạnh, các công ty vẫn cần mô hình nền tảng tốt và đội ngũ kỹ sư trình độ cao. Tuy vậy, kỹ thuật này rõ ràng đang giúp thu hẹp khoảng cách giữa các đối thủ trong ngành.

Thực tế cho thấy, các phòng thí nghiệm AI Trung Quốc đang tăng tốc giành thị phần. Những mô hình mã nguồn mở hàng đầu hiện nay phần lớn đến từ Trung Quốc. Thậm chí, theo Martin Casado, đối tác của quỹ đầu tư Andreessen Horowitz, 80% các startup Mỹ sử dụng mô hình mở đang dựa vào các mô hình của Trung Quốc.

Chi phí chuyển đổi giữa các mô hình cũng gần như không đáng kể. Các nhà phát triển có thể dễ dàng chuyển đổi qua lại giữa các hệ thống AI thông qua các nhà cung cấp đám mây lớn hoặc các nền tảng trung gian như OpenRouter, gần như không gặp rào cản kỹ thuật nào.

Điều đó có nghĩa là trong cuộc đua AI toàn cầu, lợi thế công nghệ không còn nằm hoàn toàn trong tay các phòng thí nghiệm Mỹ. Và khi chi phí ngày càng giảm, thị trường có thể đang tiến gần tới một kịch bản mới: AI trở thành một cuộc chiến về quy mô, giá cả và tốc độ - hơn là độc quyền công nghệ.