Ông Trump đã loại bỏ hai trong số những đối tác thân cận nhất của Trung Quốc, và Bắc Kinh không thể làm gì được.

[kentto]

Ông Trump đã loại bỏ hai trong số những đối tác thân cận nhất của Trung Quốc, và Bắc Kinh không thể làm gì được.

Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình (phải, phía trước) bắt tay với Tổng thống Iran Hassan Rouhani tại Tehran, Iran, ngày 23 tháng 1 năm 2016. [Ảnh của Wang Ye/Xinhua]

Các hành động của chính quyền Trump trong vài tuần qua đã loại bỏ hai nguồn cung dầu giá rẻ chính của Trung Quốc là Venezuela và Iran . Chính quyền này cũng đã cắt đứt nguồn cung dầu cho Cuba, một người bạn của Trung Quốc.

Chính quyền Trump bắt đầu gây áp lực lên Panama vào năm 2025 để giảm bớt ảnh hưởng của Trung Quốc xung quanh kênh đào, và đầu năm 2026, Tòa án Tối cao Panama phán quyết rằng quyền khai thác các cảng ở hai đầu kênh đào Panama do một công ty Hồng Kông nắm giữ là vi hiến, dẫn đến việc chính phủ tiếp quản các cơ sở này.

Với những động thái này, chính quyền đã gây ra thiệt hại kinh tế cho Trung Quốc nhiều hơn bất kỳ tổng thống tiền nhiệm nào. Đồng thời, việc Trung Quốc không phản ứng càng cho thấy Hoa Kỳ mạnh hơn nhiều về mặt ngoại giao, quân sự và kinh tế.

Việc Trung Quốc từ chối viện trợ cho Iran hoặc có bất kỳ lập trường đáng kể nào đối với Venezuela hay Cuba đã chứng minh rằng mối quan tâm duy nhất của nước này đối với các "đồng minh" được gọi là "bạn bè" là ký kết các thỏa thuận thương mại và đầu tư bất cân xứng. Quan niệm cho rằng Trung Quốc sẽ ủng hộ hoặc bảo vệ các nước trong trục của mình đã được chứng minh là sai lầm.

Trung Quốc đã phản ứng thận trọng trước các cuộc tấn công của Mỹ và Israel vào Iran, trước tiên bày tỏ quan ngại và kêu gọi đối thoại trước khi lên án các cuộc tấn công. Mặc dù có những lời lẽ mạnh mẽ, Bắc Kinh không cho thấy ý định can thiệp trực tiếp.

Phản ứng kiềm chế này phản ánh cách tiếp cận chính sách đối ngoại rộng hơn của Trung Quốc, vốn ưu tiên các tuyên bố ngoại giao và hợp tác kinh tế hơn là can thiệp quân sự vào các cuộc xung đột xa xôi. Mặc dù Bắc Kinh có thể chỉ trích các hành động của Mỹ bằng biện pháp ngoại giao, nhưng nước này thiếu khả năng răn đe hoặc định hình đáng kể các hoạt động quân sự của Mỹ và Israel.

Quan hệ kinh tế của Trung Quốc với Hoa Kỳ quan trọng hơn nhiều đối với Bắc Kinh so với quan hệ với Iran, đặc biệt là khi cả hai bên đang chuẩn bị cho cuộc gặp giữa Tổng thống Trump và lãnh đạo Trung Quốc Tập Cận Bình dự kiến ​​diễn ra vào cuối tháng này. Các nhà lãnh đạo Trung Quốc khó có thể mạo hiểm gây thêm căng thẳng với Washington về vấn đề Iran, mặc dù họ có thể tham gia vào các cuộc tranh luận bằng lời nói.

Bất kỳ sự hỗ trợ quân sự nào cho Iran có thể vẫn chỉ giới hạn trong các thỏa thuận hiện có liên quan đến hợp tác kỹ thuật và huấn luyện, vì Bắc Kinh muốn tránh đối đầu trực tiếp với Hoa Kỳ và các đồng minh của nước này.

Đồng thời, có những báo cáo cho rằng Đảng Cộng sản Trung Quốc đang thông qua các công ty tư nhân và nhà nước để cung cấp hình ảnh cho Iran nhằm theo dõi các hoạt động của quân đội Mỹ. Điều này đã được giữ kín và là loại vấn đề mà Tổng thống Trump nên chất vấn lãnh đạo Trung Quốc Tập Cận Bình tại hội nghị thượng đỉnh vì Bắc Kinh coi trọng sự ổn định và thương mại, đầu tư không bị gián đoạn hơn là các hoạt động quân sự.

Trung Quốc hiện có lượng dầu dự trữ đủ dùng trong khoảng 100 ngày và có thể bổ sung nhu cầu bằng cách giao dịch với Nga. Tuy nhiên, việc mất đi nguồn dầu giá rẻ từ Iran và Venezuela đồng nghĩa với việc Trung Quốc sẽ phải mua nhiều dầu hơn trên thị trường toàn cầu với giá thị trường, làm tăng chi phí sản xuất và giảm lợi nhuận xuất khẩu.

Khoảng một nửa trong số 17 triệu thùng dầu thô mà Trung Quốc tiêu thụ mỗi ngày đến từ Trung Đông. Rủi ro lớn hơn sẽ đến từ sự bất ổn ở khu vực Trung Đông rộng lớn hơn, đặc biệt nếu eo biển Hormuz hoặc các cơ sở khí đốt trong khu vực bị ảnh hưởng.

Việc gián đoạn nguồn cung dầu mỏ của Trung Quốc gây ra mối đe dọa đặc biệt đối với quân đội nước này, vốn cần nguồn cung cấp xăng và dầu diesel ổn định để hoạt động. Như một nhà phân tích đã nhận xét, “Quân đội không thể hoạt động chỉ dựa vào than đá hoặc năng lượng tái tạo”.

Ngoài việc đe dọa quân đội Trung Quốc mà không cần nổ súng, Tổng thống Trump còn làm giảm lợi nhuận từ một số khoản đầu tư lớn nhất của Trung Quốc xuống mức có thể bằng không nếu chế độ ở Iran thay đổi. Theo Sáng kiến ​​Vành đai và Con đường, Bắc Kinh đã thiết lập hai tuyến đường bộ để vận chuyển dầu của Iran đến Trung Quốc. Một là Hành lang Kinh tế Trung Quốc-Pakistan (CPEC), và tuyến còn lại là Hành lang Kinh tế Trung Quốc-Myanmar (CMEC). Riêng CPEC đã tiêu tốn hơn 62 tỷ đô la và được coi là dự án trọng điểm của Sáng kiến ​​Vành đai và Con đường. Nếu không có dầu giá rẻ từ Iran, cả hai dự án đều không mang lại lợi nhuận.

Ngoài những tổn thất về kinh tế và uy tín đối với Trung Quốc, xung đột Iran rất có thể sẽ trì hoãn một cuộc xâm lược Đài Loan dựa trên một số yếu tố. Thứ nhất, một động thái nhằm vào Đài Loan sẽ buộc Hoa Kỳ phải chiến đấu trên hai mặt trận cùng một lúc, một kịch bản mà Washington đã chuẩn bị chứ không phải né tránh trong lịch sử.

Thứ hai, và quan trọng hơn, cuộc khủng hoảng eo biển Hormuz đe dọa trực tiếp nguồn cung năng lượng của Trung Quốc. Quân đội Trung Quốc sẽ cố gắng thực hiện một chiến dịch đổ bộ quy mô lớn trong khi nguồn dự trữ nhiên liệu dân sự và quân sự của nước này đang chịu áp lực do sự bất ổn liên tục ở Trung Đông.

Thứ ba, tiền lệ do vụ ám sát Khamenei tạo ra sẽ thúc đẩy Xi hướng tới các biện pháp bảo vệ an ninh nghiêm ngặt hơn và thận trọng hơn. Hoa Kỳ giờ đây đã chứng minh rằng họ sẽ ám sát lãnh đạo của một quốc gia sở hữu vũ khí hạt nhân trong các cuộc đàm phán ngoại giao đang diễn ra, làm thay đổi đáng kể tính toán về an ninh cá nhân và sự liên tục nắm quyền của Xi.