Mất 240.000 quân ở trận Y Khuyết, nước Ngụy dần suy yếu và Tần Thủy Hoàng thôn tính ra sao?

[pizza]

Nước Ngụy là một quốc gia chư hầu trong thời kỳ Chiến Quốc trong lịch sử Trung Quốc. Lãnh thổ của quốc gia này hiện tại tương ứng với phía Nam của tỉnh Sơn Tây, phía Bắc của tỉnh Hà Nam và phía Đông tỉnh Thiểm Tây.

Trong lịch sử thời Chiến Quốc, nước Ngụy là một trong những quốc gia tiêu biểu cho quy luật hưng thịnh rồi suy vong khốc liệt giữa cơn lốc tranh bá. Từ một thế lực trỗi dậy mạnh mẽ sau khi nhà Tấn tan rã, nước Ngụy từng đứng vào hàng Chiến Quốc Thất hùng, nhưng sau thảm bại ở trận Y Khuyết năm 293 TCN, vận mệnh quốc gia này bắt đầu trượt dài không thể cứu vãn, để rồi cuối cùng bị nước Tần của Tần Thủy Hoàng thôn tính vào năm 225 TCN.

Nguồn gốc nước Ngụy gắn liền với quá trình phân liệt của nước Tấn. Sau nhiều năm các họ lớn thao túng triều chính, sáu khanh tranh đoạt quyền lực, cuối cùng ba họ Ngụy, Hàn và Triệu tồn tại, chia nhau đất Tấn. Năm 403 TCN, Chu Uy Liệt Vương chính thức phong cho ba họ làm chư hầu, mở ra cục diện “Tam Tấn”. Từ đó, nước Ngụy trở thành một quốc gia độc lập, lãnh thổ trải rộng khu vực nam Sơn Tây, bắc Hà Nam và đông Thiểm Tây ngày nay.

Danh tướng Bạch Khởi. Ảnh: Sohu.

Dưới thời Ngụy Văn hầu Ngụy Tư và Ngụy Vũ hầu, quốc gia này đạt tới đỉnh cao. Chính sách trọng dụng hiền tài, cải cách quân sự, phát triển nông nghiệp và pháp trị giúp Ngụy sớm nổi bật giữa các chư hầu. Đặc biệt, việc xây dựng lực lượng bộ binh mạnh, tổ chức quân đội chặt chẽ đã khiến Ngụy trong một thời gian dài trở thành đối thủ đáng gờm của cả Tần ở phía tây lẫn Tề ở phía đông. Khi Ngụy Huệ Thành vương xưng vương năm 344 TCN và dời đô từ An Ấp về Đại Lương, quốc gia này bước vào thời kỳ vương quốc, càng khẳng định vị thế của mình.

Tuy nhiên, sự hưng thịnh ấy lại ẩn chứa mầm mống suy yếu. Huệ Thành vương đánh giá thấp nước Tần, cho rằng vùng đất phía tây chỉ là nơi hoang vu, khó có thể đe dọa Ngụy. Ông tập trung bành trướng sang phía đông, tranh đoạt với Tề và các nước Trung Nguyên. Trong khi đó, tại phía tây, nước Tần tiến hành cải cách sâu rộng dưới thời Thương Ưởng, đặt nền tảng pháp trị nghiêm khắc, khuyến nông, trọng quân công. Kết quả là tiềm lực kinh tế và quân sự của Tần tăng vọt, dần vượt xa các nước cũ vốn vẫn mang nặng mô hình quý tộc truyền thống.


Những thất bại liên tiếp bắt đầu xuất hiện. Nước Ngụy mất hành lang Hà Tây – vùng chiến lược quan trọng phía tây sông Hoàng Hà – vào tay Tần. Mất đất đồng nghĩa mất không gian phòng thủ, buộc nước Ngụy phải dời đô về Đại Lương để tránh sức ép trực tiếp. Sự chuyển dịch ấy cho thấy nước Ngụy từ thế tấn công chuyển sang thế phòng ngự.

Đỉnh điểm của bước ngoặt suy vong chính là trận Y Khuyết năm 293 TCN. Khi đó, trước sức ép ngày càng lớn của Tần, nước Ngụy và nước Hàn tạm gác hiềm khích, hợp binh chống lại đối thủ chung. Liên quân lên tới hàng chục vạn người, đóng giữ nhiều thành trì, tin rằng quân Tần ít hơn sẽ không dám tấn công. Nhưng tướng Tần là Bạch Khởi đã vận dụng mưu kế ly gián, khoét sâu mâu thuẫn giữa hai nước.

Bạch Khởi trước hết tấn công Hàn để kéo quân Hàn rời xa quân Ngụy, rồi bất ngờ đánh thẳng vào điểm yếu của nước Ngụy. Khi nước Ngụy nghi ngờ Hàn không tận lực cứu viện, liên minh rạn nứt. Hàn rút lui bảo toàn lực lượng, để Ngụy đơn độc đối diện với quân Tần thiện chiến. Sau nhiều tháng giao tranh, liên quân tan vỡ. Sử sách chép rằng 240.000 binh sĩ Hàn – Ngụy bị giết, chủ tướng bị bắt sống. Riêng nước Ngụy tổn thất nặng nề, mất gần hết quân tinh nhuệ – lực lượng chủ lực được gây dựng suốt nhiều thập kỷ.

Sau Y Khuyết, nước Ngụy gần như mất sạch sức mạnh quân sự. Năm thành trì trọng yếu rơi vào tay nước Tần. Quốc gia từng kiêu hãnh bước vào hàng Thất hùng giờ đây trở thành con mồi bị xẻ thịt từng phần. Dù vẫn tồn tại thêm gần bảy thập kỷ, nhưng đó chỉ là quãng thời gian kéo dài trong thế yếu. Nước Ngụy phải liên tục cắt đất cầu hòa, chấp nhận lép vế trước Tần.

Trong khi đó, Tần ngày càng lớn mạnh. Sau khi tiêu diệt Triệu và Yên, thế bao vây đối với nước Ngụy càng siết chặt. Đến năm 225 TCN, đại tướng Tần là Vương Bí – con của danh tướng Vương Tiễn – được giao trọng trách đánh Ngụy. Đại Lương, kinh đô Ngụy, tuy thành cao hào sâu nhưng đã bị cô lập hoàn toàn.

Vương Bí không chọn cách công thành trực diện mà áp dụng kế sách tàn khốc: cho dẫn nước sông Hoàng Hà và Đại Câu Thủy đổ vào Đại Lương. Nước lũ dâng cao, phá hủy thành quách, nhấn chìm hàng vạn quân dân. Hơn mười vạn người thiệt mạng trong biển nước. Trước cảnh tượng tuyệt vọng ấy, Ngụy vương Giả buộc phải đầu hàng. Nước Ngụy chính thức diệt vong sau 179 năm tồn tại.

Sự sụp đổ của Ngụy không chỉ là kết cục của một trận công thành, mà là hệ quả tích lũy từ nhiều thập kỷ sai lầm chiến lược. Từ việc đánh giá thấp Tần, bỏ lỡ cơ hội cải cách sâu rộng như đối thủ, đến thảm bại Y Khuyết khiến tinh hoa quân sự bị tiêu diệt gần như toàn bộ. Sau trận chiến ấy, Ngụy không còn khả năng tự phục hồi. Mỗi lần cắt đất là một lần mất đi nguồn lực và niềm tin.

Trận Y Khuyết vì thế trở thành bước ngoặt sinh tử. Nếu không mất 25 vạn quân, Ngụy có thể vẫn giữ được vị thế cân bằng quyền lực ở Trung Nguyên thêm một thời gian. Nhưng khi lực lượng chủ lực bị xóa sổ, quốc gia này chỉ còn tồn tại nhờ sự dung thứ tạm thời của Tần. Và trong chiến lược thống nhất của Tần vương Chính, không có chỗ cho một quốc gia trung tâm như Ngụy tiếp tục tồn tại.

Sau khi diệt Ngụy, Tần lần lượt thôn tính các nước còn lại. Năm 221 TCN, Tần vương Chính xưng hoàng đế, mở ra triều đại Tần thống nhất Trung Hoa. Trong chuỗi chiến thắng ấy, sự sụp đổ của Ngụy là một mắt xích quan trọng, đánh dấu việc Tần hoàn toàn kiểm soát vùng Trung Nguyên.

Nhìn lại, nước Ngụy là minh chứng điển hình cho quy luật thịnh suy trong thời đại chiến tranh liên miên. Từ vị thế tiên phong cải cách, từng nắm vai trò bá chủ khu vực, Ngụy suy yếu vì tự mãn, chiến lược sai lầm và thất bại quân sự mang tính hủy diệt. Trận Y Khuyết không chỉ cướp đi 25 vạn sinh mạng, mà còn chôn vùi tương lai của cả một quốc gia. Và khi dòng nước Hoàng Hà tràn vào Đại Lương năm 225 TCN, đó không chỉ là nước lũ phá thành, mà là làn sóng cuối cùng cuốn trôi một thế lực từng làm rung chuyển cục diện Chiến Quốc.

Vietbf @ Sưu tầm

Forum Việt học sử Việt đừng mang sử tàu chó vào đây để tuyên truyền.