Phát hiện hệ hành tinh 'lộn ngược' gây tranh luận

[troopy]

Các nhà thiên văn học vừa phát hiện một hệ hành tinh có cấu trúc 'đi ngược' với các lý thuyết hình thành hành tinh hiện nay, khi một hành tinh đá lại nằm phía ngoài các hành tinh khí lân cận.

Hệ hành tinh này được quan sát bằng kính viễn vọng không gian Cheops của Cơ quan Vũ trụ châu Âu (ESA). Nó gồm 4 hành tinh - 2 hành tinh đá và 2 hành tinh khí - quay quanh một ngôi sao lùn đỏ có tên LHS 1903, cách trái đất khoảng 117 năm ánh sáng, theo hướng chòm sao Linh Miêu. Ngôi sao này chỉ có khối lượng bằng khoảng 50% và độ sáng bằng 5% so với mặt trời, theo Reuters ngày 14.2.


Hình ảnh minh họa của một hệ hành tinh quay quanh một ngôi sao đỏ nhỏ

ẢNH: REUTERS

Điểm bất thường nằm ở trật tự sắp xếp các hành tinh. Theo lý thuyết hiện nay, các hành tinh gần sao chủ thường là hành tinh đá nhỏ, còn những hành tinh ở xa hơn - nơi nhiệt độ thấp hơn và nhiều khí, băng - sẽ là hành tinh khí khổng lồ. Tuy nhiên, trong hệ LHS 1903, hành tinh ngoài cùng lại là hành tinh đá, thay vì hành tinh khí như dự đoán.

Ông Thomas Wilson, nhà thiên văn học tại Đại học Warwick (Anh) và là tác giả chính của nghiên cứu đăng trên tạp chí Science, cho biết phát hiện này thách thức mô hình hình thành hành tinh truyền thống. Ông mô tả đây là "một hệ thống được xây dựng từ trong ra ngoài".

Cả 4 hành tinh đều quay quanh sao chủ ở khoảng cách rất gần, trong khi hành tinh ngoài cùng chỉ cách ngôi sao khoảng 40% khoảng cách từ sao Thủy đến mặt trời. Hai hành tinh đá được xếp vào nhóm "siêu trái đất", có khối lượng lớn hơn trái đất từ 2 -10 lần. Hai hành tinh khí thuộc nhóm "tiểu sao Hải Vương", nhỏ hơn sao Hải Vương nhưng lớn hơn trái đất.

Các nhà nghiên cứu đưa ra một số giả thuyết để giải thích cấu trúc bất thường này. Một khả năng là các hành tinh hình thành tuần tự, khiến lượng khí cần thiết để tạo bầu khí quyển cho hành tinh ngoài cùng đã bị tiêu hao bởi các hành tinh hình thành trước đó. Theo ông Wilson, đây có thể là một "hành tinh phát triển muộn", ra đời khi môi trường xung quanh đã nghèo khí.

Một giả thuyết khác cho rằng hành tinh này ban đầu có bầu khí quyển dày, nhưng đã mất đi sau một vụ va chạm lớn, tương tự kịch bản hình thành hệ trái đất - mặt trăng.

Hành tinh ngoài cùng có khối lượng gấp 5,8 lần trái đất và nhiệt độ bề mặt ước tính khoảng 60°C. Mức nhiệt này tương đương nhiệt độ cao nhất từng ghi nhận trên trái đất, mở ra khả năng về điều kiện có thể sinh sống. Các nhà khoa học kỳ vọng những quan sát trong tương lai bằng Kính viễn vọng Không gian James Webb sẽ giúp làm rõ hơn đặc điểm khí quyển và khả năng tồn tại sự sống tại đây.

VietBF@sưu tập