USA DHS “đóng cửa một phần” vì hết ngân sách: Vì sao gần như mọi người vẫn đi làm, nhưng không chắc được lãnh lương?

[Gibbs]

Bộ Nội An Hoa Kỳ (DHS) đã bị cuốn vào tình trạng đóng cửa một phần sau khi Quốc Hội không kịp thông qua gói ngân sách trước hạn chót cuối ngày Thứ Sáu. Thế nhưng, nghịch lý nằm ở chỗ: gần như toàn bộ nhân viên DHS vẫn phải đi làm, chỉ có điều nhiều người sẽ làm không lương cho đến khi bế tắc chấm dứt.

DHS cũng là cơ quan liên bang cuối cùng chưa có ngân sách cho phần còn lại của niên khóa 2026 (kéo dài đến 30/9). Trong khi đó, hầu hết các cơ quan khác đã được cấp tiền qua nhiều gói chi tiêu trước đó.

Ngòi nổ: cải tổ thực thi di trú sau vụ nổ súng ở Minneapolis
Điểm nghẽn không đơn thuần là tiền, mà là đổi lấy điều kiện. Phe Dân Chủ ở Thượng viện đòi các cải tổ đối với hoạt động thực thi di trú của DHS sau làn sóng phẫn nộ vì các vụ nổ súng chết người trong lúc biểu tình ở Minneapolis hồi tháng 1.

Các yêu cầu được nhắc đến gồm hạn chế “tuần tra lưu động”, siết chặt quy trình lệnh khám xét/bắt giữ, điều chỉnh chính sách sử dụng vũ lực, và yêu cầu nhân viên ICE đeo body-cam, bỏ mặt nạ. Phe Cộng Hòa phản đối gần như toàn bộ, và ngược lại muốn các nhượng bộ như cứng rắn hơn với “thành phố trú ẩn”.

Quốc Hội rời Washington khi chưa có thỏa thuận; lịch quay lại dự kiến là 23/2, trừ khi lãnh đạo gọi họ quay lại sớm.

Người dân có “cảm” thấy gì không? Có thể ít — nhưng sân bay là điểm nhạy
Vì sao đóng cửa mà đời sống vẫn “tưởng bình thường”? Bởi phần lớn nhiệm vụ của DHS được xếp vào nhóm bảo vệ sinh mạng và tài sản, nên nhân sự chủ lực vẫn phải làm việc.

Tuy nhiên, nếu bế tắc kéo dài, người dân dễ cảm nhận nhất ở sân bay. Nhân viên TSA thuộc DHS vẫn phải trực tại hơn 430 phi trường thương mại, nhưng sẽ làm việc trong cảnh không chắc ngày nhận lương, khiến nguy cơ “call out” tăng theo thời gian và kéo theo hàng chờ an ninh dài hơn. Một quan chức TSA cảnh báo nhiều nhân viên sống dựa vào từng kỳ lương; càng kéo dài càng khó xoay tiền thuê nhà, hóa đơn, xăng xe, giữ trẻ… và khi vắng ca tăng, dây chuyền chậm trễ chuyến bay sẽ tác động tới cả nền kinh tế.

Còn “nút thắt” từng gây tê liệt trong các shutdown trước là kiểm soát không lưu thì lần này đỡ hơn, vì lực lượng đó thuộc FAA (Bộ Giao thông), vốn đã được cấp ngân sách.

ICE và CBP vẫn chạy: “Shutdown-proof” nhờ nguồn tiền khổng lồ
Trong cuộc đóng cửa một phần này, ICE và CBP được dự đoán vẫn duy trì các chức năng chính. Kế hoạch ứng phó shutdown của DHS từng nêu rằng hơn 90% nhân sự DHS vẫn phải làm việc trong những ngày đầu bế tắc; riêng ICE và CBP, tỷ lệ đi làm còn cao hơn.

Đáng chú ý, DHS còn có “đệm tiền” từ đạo luật được nhắc đến rộng rãi thời gian qua (One Big Beautiful Bill Act), bơm nguồn lực rất lớn cho các mảng thực thi di trú, tạo cảm giác một số hoạt động trở nên “khó bị tắt” dù ngân sách thường niên bị kẹt.

Điều này cũng là lý do nhiều trợ lý Quốc Hội cho rằng phe Dân Chủ, trong thực tế, không có nhiều quyền lực để “khóa” các hoạt động ICE/CBP chỉ bằng shutdown lần này.

FEMA, Coast Guard, Secret Service: vẫn trực — nhưng rủi ro nằm ở độ dài bế tắc
DHS là một “siêu bộ” bao gồm cả FEMA, Tuần duyên, Mật vụ, an ninh mạng, kiểm soát cửa khẩu… Phần lớn trong đó vẫn phải vận hành. Các chuyên gia ngân sách nhấn mạnh: tác động ban đầu có thể nhỏ vì đa số người vẫn phải đi làm; nhưng shutdown càng kéo dài, bài toán hao mòn nhân sự, nghỉ việc, và đình trệ thủ tục – hợp đồng – kế hoạch dài hạn sẽ càng lộ rõ.

Nói cách khác: tuần đầu có thể “gần như không thấy”, nhưng tuần thứ hai, thứ ba… sẽ bắt đầu có tiếng rạn.

Những cơ quan khác có bị vạ lây? Phần lớn là không
Điểm “đỡ sốc” của shutdown lần này là: đa số chính phủ liên bang đã được cấp ngân sách cho cả niên khóa. Vì vậy các mảng như IRS hay công viên quốc gia nhìn chung không bị đóng chỉ vì DHS đang kẹt.

Shutdown vì thế mang dáng dấp của một cuộc “đấu trí mục tiêu”: gây áp lực vào một cơ quan gắn với di trú và an ninh, thay vì làm tê liệt toàn bộ chính phủ.