Mỹ xoay trục, châu Âu gánh vai trò lớn hơn

[goodidea]

Mỹ thúc đẩy “NATO 3.0”, yêu cầu châu Âu tăng chi tiêu và tự đảm nhận phòng thủ. Trong bối cảnh Tổng thống Donald Trump gây sức ép, liên minh xuyên Đại Tây Dương đứng trước bước ngoặt tái cân bằng quyền lực.


Mỹ muốn tập trung vào Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương, trong khi châu Âu chuẩn bị lấp khoảng trống an ninh. NATO vì thế chứng kiến sự điều chỉnh phân công quyền lực chưa từng có (trong ảnh: Trụ sở NATO tại Brussels, Bỉ). Ảnh: THX/TTXVN

Theo trang tin châu Âu euronews.com, các bộ trưởng quốc phòng Mỹ và châu Âu dường như nhất trí vào hôm 12/2 rằng, để tồn tại, NATO cần trở nên mang tính châu Âu hơn. Tuy nhiên, lý lẽ của họ cho sự thay đổi này có lẽ không hoàn toàn thống nhất.

"Điều cần thiết là một 'NATO 3.0. NATO 3.0 này đòi hỏi các đồng minh của chúng ta phải nỗ lực hơn nữa để tăng cường và đảm nhận trách nhiệm chính trong việc phòng thủ thông thường của châu Âu", Thứ trưởng Bộ Quốc phòng Mỹ Eldridge Colby phát biểu trước các bộ trưởng quốc phòng NATO tại Brussels.

"Do đó, châu Âu nên huy động phần lớn lực lượng cần thiết để răn đe và, nếu cần thiết, đánh bại các cuộc tấn công thông thường ở châu Âu," ông Colby nói thêm.

Thông điệp từ ông Colby, người tham dự cuộc họp thay mặt Bộ trưởng Chiến tranh Mỹ Pete Hegseth, không phải là điều mới mẻ. Mỹ đã thúc đẩy việc chia sẻ gánh nặng nhiều hơn trong nhiều năm, viện dẫn mong muốn chuyển hướng sang khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương.

Đôi khi, châu Âu tỏ ra không mấy nhiệt tình về vấn đề này. Tuy nhiên, khi các bộ trưởng tập trung tại Brussels, họ không chỉ sẵn sàng lắng nghe thông điệp đó mà còn cho thấy họ đã bắt đầu có những động thái tích cực.

Vậy kết quả là gì? "Đối với tôi, đây là một trong những cuộc họp quan trọng nhất mà tôi từng tham gia. Hôm nay, chúng ta cũng thấy bằng chứng về một điều khác: Một sự thay đổi thực sự trong tư duy. Một tầm nhìn thống nhất. Một nền quốc phòng châu Âu mạnh mẽ hơn nhiều trong khuôn khổ NATO", Tổng thư ký NATO Mark Rutte nói với các phóng viên sau cuộc gặp.

Tổng thư ký NATO đã ca ngợi "sự thay đổi và gia tăng đáng kể" trong chi tiêu quốc phòng vào năm 2025, đồng thời khen ngợi Đan Mạch, Estonia, Latvia, Litva và Ba Lan vì đã vượt mục tiêu mới được thống nhất là chi 3,5% GDP cho quốc phòng mỗi năm, sớm hơn một thập kỷ so với kế hoạch.

Mục tiêu này đã được thảo luận kỹ lưỡng vào mùa hè năm ngoái sau nhiều tuần phát ngôn của Tổng thống Mỹ Donald Trump, trong đó ông đặt ra nghi ngờ về cam kết của nước Mỹ đối với điều khoản phòng thủ tập thể của NATO, với những gợi ý rằng Washington có thể quyết định không hỗ trợ một đồng minh đang bị tấn công nếu nước đó không đáp ứng ngưỡng chi tiêu quy định.

"Làm cho NATO mang đậm chất châu Âu hơn"

Cuộc gặp hôm 12/2 diễn ra chỉ vài tuần sau khi Tổng thống Trump đe dọa hành động quân sự chống lại đồng minh NATO là Đan Mạch để kiểm soát Greenland thậm chí bằng vũ lực. NATO hiện đã tăng cường hoạt động giám sát ở Bắc Cực để xoa dịu mối lo ngại đó trong khi các cuộc đàm phán ba bên giữa Đan Mạch, Greenland và Mỹ vẫn tiếp tục.

"Mỹ đã gánh vác phần lớn trách nhiệm về răn đe và phòng thủ thông thường của châu Âu. Giờ là lúc người châu Âu cần dần dần đảm nhận nhiều hơn trong những năm tới. Điều đó hoàn toàn bình thường và tự nhiên. Tôi hiểu và ủng hộ hướng đi này", Bộ trưởng Quốc phòng Đức Boris Pistorius nói với các phóng viên trước cuộc họp.

"Để duy trì tính chất xuyên Đại Tây Dương của NATO, cần phải làm cho tổ chức này mang tính chất châu Âu hơn, đảm nhận nhiều trách nhiệm hơn của châu Âu", ông Pistorius nói thêm.

Về phần mình, Bộ trưởng Quốc phòng Pháp Catherine Vautrin cho biết châu Âu "đã bắt đầu" gánh vác nhiều trách nhiệm hơn để củng cố "trụ cột châu Âu" của liên minh, trong khi Bộ trưởng Quốc phòng Radu-Dinel Miruță của Romania kêu gọi châu Âu tăng cường sản xuất quốc phòng, lưu ý rằng điều đó nên được thực hiện với sự hợp tác của NATO và Mỹ "nhưng phải ghi nhớ một khía cạnh rất rõ ràng: Châu Âu phải có khả năng bảo vệ chính mình".

Trong khi đó, Bộ trưởng Quốc phòng Hà Lan Ruben Brekelmans kêu gọi một "chính sách không gây bất ngờ" giữa hai bên bờ Đại Tây Dương để đảm bảo bất kỳ sự rút lui nào của Mỹ đều được bù đắp bằng sự tăng cường lực lượng tương ứng từ châu Âu.

"Tất nhiên, tất cả chúng ta đều đã thấy chiến lược an ninh và chiến lược quốc phòng của Mỹ. Chúng ta biết các ưu tiên của họ. NATO là một trong số đó, nhưng (họ) muốn tập trung nhiều nỗ lực hơn vào khu vực phía Tây, Tây bán cầu, như họ gọi, và khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương. Nhưng miễn là chúng ta thực hiện điều này thông qua đối thoại cởi mở, và chúng ta biết những gì chúng ta có thể mong đợi từ nhau, tôi nghĩ chúng ta có thể xử lý vấn đề này rất tốt", ông Brekelmans nói thêm.

Một số sự điều chỉnh cân bằng đã và đang diễn ra. Cuối năm ngoái, Mỹ tuyên bố sẽ không thay thế lữ đoàn bộ binh đóng tại Romania sau khi lữ đoàn này rút quân, báo hiệu sự khởi đầu của quá trình rút lui.

Các đồng minh châu Âu cũng đã đảm nhận nhiều vai trò lãnh đạo hơn trong cơ cấu chỉ huy của NATO, mặc dù Mỹ đã nắm quyền kiểm soát Bộ Tư lệnh Hải quân Đồng minh trong khi vẫn duy trì vai trò lãnh đạo Bộ Tư lệnh Lục quân Đồng minh và Bộ Tư lệnh Không quân Đồng minh.

Ông Rutte tiết lộ thêm rằng việc châu Âu đảm nhận ba bộ chỉ huy lực lượng chung là "quan trọng", nhưng nhấn mạnh rằng điều "cực kỳ quan trọng" là người chịu trách nhiệm hoạch định các kế hoạch quân sự của liên minh, Tư lệnh tối cao lực lượng đồng minh châu Âu, vẫn là "một người Mỹ". Điều này sẽ đảm bảo "sự hiện diện mạnh mẽ và truyền thống của Mỹ ở châu Âu sẽ luôn hiện hữu" và "chính xác là kiểu phân công lao động hợp lý trong một liên minh mà nền kinh tế Mỹ chiếm hơn một nửa tổng nền kinh tế của NATO".

VietBF@sưu tập