Tác nhân kích hoạt đột quỵ, nhồi máu cơ tim dễ bị bỏ qua

[pizza]

Trời rét sâu khiến cơ thể phải tự "bật chế độ sinh tồn". Tim làm việc nặng hơn, phổi chống lạnh lẫn ô nhiễm, còn mạch máu đối diện nguy cơ tắc nghẽn, dễ gây kích hoạt đột quỵ.

Những ngày rét đậm, rét hại tháng 1/2026 tại Hà Nội, với nền nhiệt phổ biến 10-13°C, mưa phùn, độ ẩm cao và gió mùa Đông Bắc, khiến cảm giác lạnh trở nên "cắt da cắt thịt". Không ít người cho rằng chỉ cần mặc thêm áo là đủ, nhưng trên thực tế, kiểu thời tiết này tạo ra sức ép lớn lên nhiều cơ quan quan trọng của cơ thể, đặc biệt là tim, phổi và hệ mạch má, làm tăng nguy cơ đột quỵ.

Theo bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng, chuyên khoa Nội (thành viên Hội Y học Dưới nước và Oxy cao áp Việt Nam), khi trời lạnh, cơ thể phải kích hoạt hàng loạt cơ chế để giữ nhiệt cho các cơ quan sống còn như tim, não và phổi. Chính quá trình "tự vệ" này lại vô tình đẩy nhiều người vào tình trạng nguy hiểm nếu có bệnh nền hoặc chủ quan trong sinh hoạt.

Tim phải làm việc quá sức trong giá rét
Bác sĩ Hoàng cho hay nhiệt độ xuống thấp khiến mạch máu ngoại vi co lại, máu dồn về trung tâm để giữ ấm các cơ quan quan trọng. Hệ quả là huyết áp tăng, tim phải co bóp mạnh hơn để duy trì tuần hoàn.

Trong các đợt rét kéo dài, nhiều nghiên cứu ghi nhận sự gia tăng fibrinogen, tiểu cầu và hồng cầu, khiến máu trở nên "đặc" hơn, chảy chậm hơn và dễ hình thành cục máu đông. Khi đó, chỉ một yếu tố kích thích nhỏ như căng thẳng, mất ngủ hay gắng sức đột ngột cũng có thể trở thành "giọt nước tràn ly", gây nhồi máu cơ tim hoặc đột quỵ.

Nguy cơ này không chỉ xuất hiện ở người cao tuổi mà cả những người trung niên có tăng huyết áp, rối loạn mỡ máu, hút thuốc lá hoặc ít vận động.

Phổi phải chống lạnh và chống ô nhiễm cùng lúc
Không khí mùa đông lạnh, khô và nghèo oxy gây tác động trực tiếp lên đường hô hấp. Niêm mạc mũi - họng bị khô, hoạt động của lông chuyển suy giảm, tế bào miễn dịch tại chỗ yếu đi, tạo điều kiện cho virus và vi khuẩn xâm nhập.

Đáng lo hơn, vào mùa đông, Hà Nội thường xuất hiện hiện tượng nghịch nhiệt, khiến lớp không khí lạnh bị "kẹt" gần mặt đất, làm bụi mịn PM2.5 tích tụ. Nhiều ngày, chỉ số ô nhiễm vượt xa ngưỡng an toàn, buộc phổi phải làm việc "hai trong một": vừa chống lạnh, vừa lọc bụi.

"Hệ quả là các bệnh lý như viêm phế quản, hen phế quản, đợt cấp COPD, viêm phổi gia tăng rõ rệt. Ở người cao tuổi, triệu chứng viêm phổi đôi khi rất kín đáo: chỉ mệt hơn, ăn kém, ngủ nhiều, thở nhanh hoặc tay chân tím nhẹ. Nếu bỏ qua, bệnh có thể tiến triển nhanh sang suy hô hấp hoặc nhiễm trùng huyết", bác sĩ Hoàng cho hay.

Người cao tuổi là nhóm chịu ảnh hưởng nặng nề nhất trong thời tiết lạnh. Các thống kê tại châu Âu và châu Á cho thấy, mỗi khi nhiệt độ môi trường giảm 1°C, tỷ lệ nhập viện vì đột quỵ hoặc nhồi máu cơ tim tăng thêm vài phần trăm. Dữ liệu tại Việt Nam cũng cho thấy xu hướng tương tự trong những đợt rét sâu.

Nguyên nhân là mạch máu người già thường đã xơ cứng, kém đàn hồi, lòng mạch hẹp. Khi trời lạnh, huyết áp tăng vọt, máu đặc hơn, chỉ cần một cục máu đông nhỏ cũng đủ gây tắc mạch não, nhồi máu não hoặc làm vỡ mạch gây xuất huyết não.

Vị chuyên gia nhấn mạnh thời điểm nguy hiểm nhất là sáng sớm, khi nhiệt độ thấp nhất và cơ thể chuyển từ trạng thái nghỉ sang hoạt động. Việc dậy 4-5h sáng ra ngoài tập thể dục, vốn được xem là thói quen tốt, đôi khi lại trở thành yếu tố nguy cơ. Các chuyên gia khuyến cáo nên tập trong nhà, khởi động kỹ hoặc chờ sau 7h khi trời ấm hơn.

Việc nhận biết sớm đột quỵ vẫn dựa vào quy tắc FAST (Face - Arm - Speech - Time). Khi thấy méo miệng, yếu tay chân, nói khó, cần gọi 115 ngay. Tuyệt đối không cạo gió, xoa bóp hay tự uống aspirin nếu chưa có chỉ định, vì trì hoãn cấp cứu sẽ làm giảm cơ hội phục hồi.

Theo bác sĩ Hoàng, giữ ấm chỉ là một phần, phần còn lại nằm ở dinh dưỡng, giấc ngủ và thói quen sinh hoạt. Bữa sáng đầy đủ giúp cơ thể có năng lượng sinh nhiệt và ổn định huyết áp. Uống đủ 1,5-2 lít nước ấm mỗi ngày giúp máu không quá đặc và bảo vệ niêm mạc hô hấp.

Các món truyền thống như cháo hành tía tô, canh xương hầm, trà gừng mật ong không chỉ làm ấm mà còn hỗ trợ lưu thông máu, giảm nghẹt mũi và tốt cho khớp.

Đặc biệt, người có bệnh nền như tăng huyết áp, tiểu đường, bệnh mạch vành không nên tự ý giảm hoặc bỏ thuốc vì "thấy khỏe". Thời tiết lạnh có thể làm huyết áp và nhịp tim biến động khó lường, cần tuân thủ điều trị và tái khám đều đặn.

VietBF@ sưu tập