Iran vẫn giấu 'át chủ bài': Mỹ nên biết

[PinaColada]

Chuyên gia cho rằng Mỹ không nên đánh giá thấp lực lượng Houthi ở Yemen khi đồng minh của Iran có khả năng phong tỏa một tuyến đường hàng hải huyết mạch khác.


Houthi cảnh báo sẽ đóng cửa eo biển Bab al-Mandab nếu các nước vùng Vịnh tham chiến. Ảnh: Reuters.
Hôm 1/4, Tổng thống Donald Trump tuyên bố Mỹ sắp hoàn thành các mục tiêu chiến lược ở Iran. Ông đe dọa đưa Iran “trở lại thời kỳ đồ đá” nếu nước này không đạt được thỏa thuận trong vòng 3 tuần, khẳng định “chúng ta nắm giữ tất cả quân bài, còn họ thì không”.

Tuy nhiên, Will Todman - nghiên cứu viên cao cấp thuộc Chương trình Trung Đông tại Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS) - cho rằng Iran vẫn còn những quân bài khác.

Các quan chức Iran cảnh báo Houthi sẵn sàng can thiệp sâu hơn nữa nếu Mỹ và Israel thực hiện các động thái quân sự quyết liệt hơn, hoặc nếu các quốc gia vùng Vịnh tham chiến. Bất chấp lời đe dọa, Houthi hiện chưa tấn công giao thông hàng hải qua eo biển Bab al-Mandab.

"Cổng nước mắt" có thể khiến thế giới "rơi lệ"
Sau khi Iran đóng cửa eo biển Hormuz, Bab al-Mandab trở thành điểm nghẽn hàng hải quan trọng nhất ở Trung Đông. Việc gián đoạn đồng thời hoặc tuần tự cả hai eo biển sẽ gây ra cú sốc chưa từng có với thị trường thương mại và năng lượng toàn cầu.

Việc Houthi kiềm chế cho thấy hoặc do họ bị ràng buộc, hoặc do tính toán chiến lược. Lực lượng này có thể đã suy yếu sau đòn tấn công liên tục của Mỹ và Israel vào năm 2025, hoặc có thể bị kìm hãm bởi yếu tố bên ngoài như Saudi Arabia, hoặc đơn giản họ đang chờ thời điểm có đòn bẩy tối đa.

Ông Todman cho rằng khả năng cao thái độ kiềm chế của Houthi sẽ không kéo dài lâu. Ông Trump tiếp tục phát tín hiệu sẵn sàng leo thang hơn nữa với Iran, triển khai thêm hàng nghìn binh lính đến khu vực đồng thời đe dọa tấn công các cơ sở hạ tầng năng lượng quan trọng. Nếu lời nói biến thành hành động và Houthi đáp trả bằng cách tấn công tàu thuyền đi qua eo biển Bab al-Mandab, nền kinh tế toàn thế giới sẽ gặp địa chấn.

Theo National Geographic, eo biển Bab al-Mandab là huyết mạch quan trọng kết nối thị trường châu Âu và châu Á, đồng thời là hành lang xuất khẩu năng lượng mới nổi của Saudi Arabia. Tại điểm hẹp nhất, Bab al-Mandab chỉ rộng khoảng 30 km giữa Yemen và Djibouti. Trước năm 2023, khoảng 9 triệu thùng dầu mỗi ngày đi qua Bab al-Mandab, cùng với một phần đáng kể lượng vận chuyển container hàng hóa toàn cầu.


Đồ họa của ABC News chứng minh tầm quan trọng của hai eo biển Hormuz và Bab al-Mandeb. Saudi Arabia sử dụng đường ống dẫn dầu Đông - Tây khi Iran siết chặt eo biển Hormuz, chuyển năng lượng qua eo biển Bab al-Mandeb.
Bab al-Mandeb có nghĩa là “Cổng nước mắt” hoặc “Cổng than khóc” trong tiếng Arab. Tên gọi này dường như ám chỉ những hiểm nguy khi di chuyển qua eo biển, khi đầy rẫy những dòng chảy và gió ngược, rạn san hô và bãi cạn. Nhiều tàu thuyền trong các thế kỷ và thiên niên kỷ trước bị đắm ở Bab al-Mandeb, còn tàu hiện đại cũng đối mặt với nguy hiểm từ thủy lôi còn sót lại từ xung đột trong quá khứ.

Kênh đào Suez và eo biển Bab al-Mandab là hai mắt xích chiến lược không thể tách rời trên tuyến đường hàng hải nối liền châu Âu và châu Á qua Biển Đỏ. Tổ chức Hàng hải Quốc tế ước tính có tới 1/4 lượng hàng hóa vận chuyển trên thế giới đi qua tuyến đường này, tương đương với vài tỷ tấn hàng hóa mỗi năm.

Lực lượng Houthi từng chứng minh khả năng phong tỏa eo biển này trước đây. Để đồng hành cùng Hamas trong xung đột Dải Gaza từ hôm 7/10/2023, các đợt không kích của Houthi vào tàu vận tải thương mại khiến lưu lượng giao thông qua eo biển Bab al-Mandab giảm mạnh. Lượng dầu vận chuyển giảm hơn 50%, xuống còn khoảng 4 triệu thùng mỗi ngày. Các công ty vận tải biển phải chuyển hướng tàu thuyền đi vòng qua Mũi Hảo Vọng, với thời gian di chuyển lâu hơn, đội thêm chi phí vào các chuỗi cung ứng toàn cầu quan trọng.

Nền kinh tế thế giới chuẩn bị "đón bão"
Đòn tấn công vào tàu thuyền ở eo biển Bab al-Mandab sẽ gây hậu quả đặc biệt nghiêm trọng với Saudi Arabia. Nước này sử dụng đường ống dẫn dầu Đông - Tây để giảm thiểu tác động từ việc Iran siết chặt eo biển Hormuz. Đường ống này vận chuyển dầu thô từ bờ biển phía đông của Saudi Arabia đến cảng Yanbu trên Biển Đỏ, tránh đi qua eo biển Hormuz. Tuy nhiên, đường ống này có công suất khoảng 7 triệu thùng mỗi ngày và hiện hoạt động gần hết mức.

Eo biển Bab al-Mandab bất ổn sẽ phá vỡ chiến lược giảm thiểu rủi ro của Saudi Arabia. Không chỉ xuất khẩu dầu mỏ của Saudi Arabia từ Biển Đỏ bị gián đoạn, chính đường ống dẫn dầu Đông - Tây cũng có thể trở thành mục tiêu. Châu Á sẽ bị ảnh hưởng nặng nề nhất, khi nhận 75% lượng dầu xuất khẩu từ Saudi Arabia. Giá dầu tăng cao đẩy lạm phát, gây áp lực lên ngân sách nhà nước, phức tạp hóa các nỗ lực phục hồi kinh tế trên khắp châu Á và thế giới.

Việc đóng cửa eo biển Bab al-Mandab sẽ gây hệ lụy sâu rộng không chỉ riêng lĩnh vực năng lượng. Ai Cập là ví dụ điển hình, mặc dù nước này chưa trực tiếp tham gia vào xung đột. Kênh đào Suez đóng vai trò then chốt với nền kinh tế Ai Cập, thường xuyên vận chuyển khoảng 30% lượng container toàn cầu và tạo hàng tỷ USD phí quá cảnh. Năm 2023, kênh đào này đạt doanh thu 9,4 tỷ USD .

Do đó, việc ngắt quãng kéo dài hoạt động vận tải trên Biển Đỏ sẽ làm giảm nghiêm trọng dự trữ ngoại hối của Ai Cập, đúng vào thời điểm nền kinh tế nước này gặp khó khăn.

Đồng Ai Cập mất giá, lạm phát ở mức cao, còn chính phủ vật lộn duy trì trợ cấp nhiên liệu và hàng hóa thiết yếu. Tình trạng thiếu năng lượng buộc chính phủ Ai Cập phải thực hiện các biện pháp như cấm doanh nghiệp hoạt động sau 21h và ban hành quy định làm việc từ xa một phần cho người lao động trong khu vực công và tư nhân. Giá lương thực tăng cao ảnh hưởng nặng nề nhất đến nhóm thu nhập thấp nhất ở Ai Cập, với giá các mặt hàng thiết yếu như khoai tây và cà chua tăng hơn 30% chỉ trong vài tuần kể từ khi xung đột bắt đầu.

Cuộc khủng hoảng kinh tế ngày càng trầm trọng ở Ai Cập có thể dẫn tới hiệu ứng domino. Ai Cập chỉ là một trong nhiều quốc gia sẽ rơi vào khủng hoảng nếu lực lượng Houthi phong tỏa eo biển Bab al-Mandab.

“Nếu Mỹ hành động mạnh mẽ hơn nữa, Iran hoàn toàn có thể coi lực lượng Houthi nắm giữ chìa khóa quyết định. Nếu Iran chọn tung lá bài này, nền kinh tế toàn cầu phải trả cái giá rất đắt. Một số nước sẽ phải dùng đến những biện pháp quyết liệt hơn nữa để vượt qua cơn bão này”, ông Todman kết luận.

VietBF@ sưu tập