USA Trump gây sức ép toàn cầu mở lại eo Hormuz, chuyến thăm Trung Quốc có thể bị hoãn – NATO và đồng minh vẫn đứng ngoài

[Gibbs]

Cuộc chiến Iran đang kéo theo một cuộc khủng hoảng địa chính trị và năng lượng toàn cầu khi eo biển Hormuz – tuyến vận tải dầu quan trọng nhất thế giới – bị phong tỏa trên thực tế. Trong bối cảnh đó, chính quyền Tổng thống Donald Trump đang gây sức ép lên các đồng minh NATO, Trung Quốc và nhiều cường quốc khác phải tham gia bảo vệ tuyến hàng hải này. Tuy nhiên cho đến nay, chưa có quốc gia nào cam kết gửi tàu chiến tới khu vực.

Chuyến thăm Trung Quốc của Trump có thể bị hoãn

Nhà Trắng cho biết chuyến thăm Trung Quốc của Tổng thống Donald Trump vào cuối tháng này có thể bị trì hoãn do tình hình chiến tranh với Iran và cuộc khủng hoảng tại eo biển Hormuz.

Thư ký báo chí Nhà Trắng Karoline Leavitt nói với các phóng viên rằng lịch trình chuyến đi có thể thay đổi.

“Có khả năng chuyến đi sẽ bị hoãn. Chúng tôi sẽ cập nhật ngay khi có thông tin mới. Đây là các cuộc trao đổi giữa lãnh đạo với lãnh đạo,” Leavitt nói.

Theo kế hoạch ban đầu, Trump dự kiến tới Trung Quốc từ 31/3 đến 2/4 để gặp Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình.

Tuy nhiên ưu tiên hàng đầu của ông hiện nay là điều hành chiến dịch quân sự chống Iran.

Leavitt nhấn mạnh:

“Với tư cách Tổng tư lệnh quân đội, ưu tiên số một của tổng thống lúc này là đảm bảo sự thành công của chiến dịch ‘Operation Epic Fury’.”

Mỹ kêu gọi thế giới tham gia mở lại eo Hormuz

Chính quyền Trump đang kêu gọi các nước khác tham gia cùng Mỹ để mở lại eo biển Hormuz – tuyến đường vận chuyển khoảng 1/5 lượng dầu toàn cầu.

Nhà Trắng lập luận rằng các quốc gia này đang hưởng lợi từ hành động quân sự của Mỹ đối với Iran.

Leavitt nói:

“Tổng thống hoàn toàn đúng khi kêu gọi các quốc gia này làm nhiều hơn để giúp Mỹ mở lại eo Hormuz và chấm dứt việc chế độ khủng bố này hạn chế dòng chảy năng lượng tự do.”

Tuy nhiên, cho tới thời điểm hiện tại không quốc gia nào cam kết gửi tàu chiến tới khu vực.

Trump cảnh báo NATO về “tương lai rất tồi tệ”

Tổng thống Trump cũng đã gây sức ép mạnh lên NATO.

Ông cảnh báo rằng liên minh quân sự này có thể phải đối mặt với “một tương lai rất tồi tệ” nếu các nước thành viên không tham gia bảo vệ eo Hormuz.

Tuyên bố này đã khiến nhiều quan chức châu Âu phản ứng nhanh chóng.

Đại diện chính sách đối ngoại của Liên minh châu Âu Kaja Kallas nói rằng nhiệm vụ bảo vệ eo Hormuz không thuộc phạm vi hoạt động của NATO.

Trong khi đó chính phủ Đức tuyên bố rõ ràng rằng:

“Cuộc chiến này không liên quan tới NATO.”

NATO thực chất được lập ra để làm gì?

Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương – NATO – được thành lập năm 1949 sau Thế chiến II.

Mục tiêu chính của liên minh này là:

• duy trì hòa bình tại châu Âu và Bắc Mỹ
• bảo vệ các giá trị dân chủ và pháp quyền
• ngăn chặn các mối đe dọa quân sự đối với các thành viên

Nguyên tắc quan trọng nhất của NATO là phòng thủ tập thể.

Theo Điều 5 của Hiệp ước NATO, nếu một quốc gia thành viên bị tấn công, toàn bộ liên minh sẽ coi đó là một cuộc tấn công vào tất cả.

Tuy nhiên điều khoản này chỉ áp dụng khi một thành viên NATO bị tấn công và yêu cầu hỗ trợ.

Ngoài ra Điều 6 của hiệp ước cũng giới hạn phạm vi địa lý của nghĩa vụ phòng thủ, chủ yếu trong khu vực Bắc Đại Tây Dương.

Do đó nhiều nước châu Âu cho rằng cuộc chiến Iran không thuộc phạm vi trách nhiệm của NATO.

Điều 5 của NATO chỉ từng được kích hoạt một lần duy nhất, sau vụ tấn công khủng bố 11/9/2001 tại Mỹ, dẫn đến chiến dịch NATO tại Afghanistan.

Mỹ tìm cách lập liên minh quân sự mới tại Hormuz

Các quan chức Mỹ đã dành cả cuối tuần để tìm kiếm sự ủng hộ cho kế hoạch bảo vệ eo Hormuz.

Washington hy vọng sẽ công bố một liên minh quốc tế mới trong vài ngày tới.

Tuy nhiên hiện vẫn chưa rõ:

• quốc gia nào sẽ tham gia
• khi nào liên minh sẽ được công bố
• các nước sẽ triển khai lực lượng ra sao

Ngay cả những đồng minh thân cận của Mỹ cũng tỏ ra thận trọng khi đưa quân vào một khu vực chiến sự đang diễn ra.

Một số nước có thể chỉ cam kết hỗ trợ nguyên tắc, còn việc triển khai tàu chiến sẽ được quyết định sau.

Anh và Nhật vẫn chưa cam kết gửi tàu chiến

Tổng thống Trump đã nói chuyện với Thủ tướng Anh Keir Starmer vào Chủ nhật.

Tuy nhiên cuộc điện đàm này không dẫn tới việc Anh tuyên bố gửi tàu chiến tới eo Hormuz.

Trong tuần này Trump cũng sẽ tiếp đón Thủ tướng Nhật Bản Sanae Takaichi tại Nhà Trắng.

Nhưng Tokyo cũng chưa cam kết sẽ triển khai lực lượng hải quân.

Nỗi lo của châu Âu về chiến lược của Mỹ

Một số quan chức châu Âu lo ngại rằng Mỹ có thể tuyên bố chiến thắng trong cuộc chiến Iran và sau đó rút lực lượng.

Điều đó có thể khiến các nước châu Âu phải tự mình tuần tra eo Hormuz trong thời gian dài.

Theo nhiều nguồn tin, Washington gần như không tham khảo ý kiến đồng minh trước khi phát động chiến tranh.

Tuy vậy châu Âu vẫn phải xử lý tình hình một cách thận trọng, vì họ không muốn làm xấu quan hệ với Mỹ khi chiến tranh Ukraine vẫn đang diễn ra.

Bộ trưởng Tài chính Mỹ bác bỏ mâu thuẫn với Trung Quốc

Trong khi đó Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent bác bỏ suy đoán rằng chuyến thăm Trung Quốc của Trump có thể bị hoãn do bất đồng với Bắc Kinh về eo Hormuz.

Ông cho biết nếu chuyến đi bị dời lịch thì nguyên nhân có thể là:

• vấn đề hậu cần
• tổng thống muốn ở lại Mỹ để điều hành chiến tranh

Bessent nói:

“Nếu cuộc gặp bị dời lịch thì đó là do yếu tố hậu cần, hoặc tổng thống muốn ở lại Washington để điều hành chiến dịch.”

Mỹ và Trung Quốc vẫn đang đàm phán kinh tế

Bessent cũng cho biết ông đã gặp Phó Thủ tướng Trung Quốc Hà Lập Phong tại Paris cuối tuần qua.

Hai bên đã có các cuộc thảo luận mà ông mô tả là “rất tốt”.

Theo ông, Mỹ và Trung Quốc sẽ sớm đưa ra tuyên bố chung nhằm khẳng định sự ổn định trong quan hệ giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới.

Bessent nói:

“Thị trường không nên hiểu việc hoãn hội nghị là dấu hiệu của xung đột Mỹ - Trung.”

Chiến tranh Iran có thể kéo dài thêm nhiều tuần

Theo các quan chức Mỹ, cuộc chiến với Iran có thể kéo dài 4 đến 6 tuần.

Mỹ và Israel đã phá hủy phần lớn:

• kho tên lửa của Iran
• hệ thống phòng không
• nhiều tàu chiến

Tuy nhiên chính quyền Iran vẫn còn tồn tại và vẫn có khả năng đe dọa các quốc gia láng giềng cũng như làm gián đoạn thương mại năng lượng toàn cầu.

Trong bối cảnh đó, eo biển Hormuz tiếp tục trở thành điểm nóng chiến lược nhất của cuộc chiến, nơi mà mọi cường quốc đang phải cân nhắc rất kỹ trước khi đưa quân vào một vùng biển có thể châm ngòi cho một cuộc xung đột quốc tế lớn hơn.