Trong tương lai không xa, sẽ có một mũi vắc-xin vừa chống virus, vi khuẩn và cả bệnh dị ứng

[trungthuc]

Giới khoa học tại Stanford University đang tiến đến gần hơn một mục tiêu đầy tham vọng trong ngành y học hiện đại: nghiên cứu phát minh ra một loại vắc-xin có thể bảo vệ con người trước nhiều căn bệnh ở đường hô hấp khác nhau cùng một lúc. Nếu đạt thành công, loại vắc-xin này có thể sẽ giúp giảm đáng kể số lần cần chích ngừa mỗi năm và tăng cường khả năng phòng vệ của hệ miễn dịch trước các mầm bệnh mới.

Trong nhiều thập kỷ qua, vắc-xin đã từng cứu sống hàng triệu người, nhưng vẫn có một hạn chế khá lớn: hầu hết được thiết kế ra chỉ để chống lại một mầm bệnh cụ thể nào đó. Điều đó có nghĩa là khi virus tiến hóa thay đổi hoặc xuất hiện ra biến thể mới, vắc-xin thường phải được cho cập nhật để tiếp tục đem lại hiệu nghiệm tốt. Đây là lý do mà tại sao các loại vắc-xin như cúm mùa hay dịch COVID-19 cần phải được điều chỉnh theo thời gian.

Trong cuộc nghiên cứu cho công bố ra hồi năm 2025, nhóm khoa học gia tại Stanford đã cho thử nghiệm về một chiến lược khác. Thay vì chỉ nhắm vào một kháng nguyên cụ thể của virus, họ tập trung vào cách thức mà các thành phần của hệ miễn dịch phối hợp với nhau để tạo ra phản ứng bảo vệ cơ thể rộng hơn.

Ý tưởng về một loại "vắc-xin đa năng"​
Cơ thể con người có hai tuyến phòng thủ chính trước các mầm bệnh: hệ miễn dịch bẩm sinh và hệ miễn dịch thích ứng. Hệ miễn dịch bẩm sinh hoạt động như lực lượng phản ứng nhanh, giúp cho cơ thể chống lại các tác nhân xâm nhập ngay lập tức thông qua da, chất nhầy và các tế bào miễn dịch như đại thực bào hay bạch cầu trung tính. Tuy nhiên, phản ứng này thường chỉ kéo dài trong thời gian ngắn ngủi.

Trong khi đó, hệ miễn dịch thích ứng sẽ phản ứng chậm hơn nhưng có khả năng ghi nhớ lại mầm bệnh và tạo ra kháng thể đặc trị. Hầu hết các loại vắc-xin hiện nay chủ yếu kích thích cơ chế tạo sinh này.

Nhóm nghiên cứu do chuyên gia miễn dịch học ông Bali Pulendran dẫn đầu đã phát hiện ra rằng, nếu hai hệ miễn dịch này được kích thích theo cách thức đặc biệt, phản ứng bảo vệ của cơ thể có thể sẽ kéo dài được lâu hơn và đối phó linh động hơn trước nhiều loại mầm bệnh khác nhau.

Kết quả đầy hứa hẹn trong các thử nghiệm​
Trong các cuộc thử nghiệm trên loài chuột, loại vắc-xin đem ra thử nghiệm đã cho thấy khả năng bảo vệ đáng kể trước nhiều mối đe dọa khác nhau, bao gồm virus corona như SARS-CoV-2, vi khuẩn Staphylococcus aureus và Acinetobacter baumannii. Ngoài ra, nó còn giúp giảm các phản ứng về dị ứng với mạt bụi, một trong những tác nhân phổ biến gây ra bệnh về đường hô hấp.

Điểm đặc biệt của loại vắc-xin này là có thể kéo dài hoạt động của hệ miễn dịch bẩm sinh trong nhiều tháng. Theo các chuyên gia nghiên cứu, các tế bào T từ hệ miễn dịch thích ứng gửi ra tín hiệu giúp duy trì trạng thái "đề cao cảnh giác" của hệ miễn dịch bẩm sinh trong phổi. Nhờ vậy, cơ thể có thể sẽ phản ứng nhanh hơn khi gặp phải mầm bệnh.

Trong các thí nghiệm, số lượng virus trong phổi của chuột đã giảm xuống đến hàng trăm lần so với bình thường. Ngoài ra, phản ứng miễn dịch có liên quan đến hen suyễn dị ứng cũng bị ức chế, giúp cho đường hô hấp ít bị viêm và tích tụ chất nhầy hơn.

Hiện tại, loại vắc-xin này mới chỉ được thử nghiệm trên động vật. Bước tiếp theo là thử nghiệm lâm sàng giai đoạn đầu trên người. Nếu mọi thứ diễn ra thuận lợi, giới khoa học hy vọng kỹ thuật này có thể được đưa vào cho sử dụng rộng rãi trong vòng 5 đến 7 năm sắp tới.

Nếu đạt thành công tốt đẹp, đây có thể là bước tiến lớn trong lĩnh vực y học phòng ngừa. Một loại vắc-xin có khả năng bảo vệ trước nhiều căn bệnh thuộc đường hô hấp cùng một lúc không chỉ giúp đơn giản hóa chương trình chích ngừa vắc-xin mà còn gia tăng khả năng chuẩn bị của nhân loại trước các đại dịch trong tương lai.

(Theo Popularmechanics)