Ông Trump thề 'báo thù'

[Romano]

Sau khi Tòa án Tối cao tuyên bố việc áp thuế khẩn cấp là trái luật, ông Trump lập tức phản công, đẩy mạnh chính sách bảo hộ gây tranh cãi giữa lúc kinh tế Mỹ còn nhiều bất ổn.

Đúng với triết lý không bao giờ thừa nhận thất bại, ông Trump lập tức phản công sau khi Tòa án Tối cao Mỹ tuyên bố việc ông sử dụng quyền hạn khẩn cấp để phát động thuế quan với các đối tác thương mại là trái luật.

Trước thềm Thông điệp Liên bang vào ngày 24/2 (giờ địa phương), ông cam kết “báo thù” cho thất bại nặng nề nhất trong nhiệm kỳ hai bằng cách áp mức thuế nhập khẩu còn cao hơn nữa. Tuy nhiên, nhiều nghị sĩ Cộng hòa lại mong muốn điều chỉnh hướng đi khi cuộc bầu cử giữa kỳ đang đến gần.

Sự cứng rắn của tổng thống đặt ông và đảng Cộng hòa trước rủi ro chính trị lớn, đồng thời tạo thêm bất định cho một nền kinh tế vốn tăng trưởng chông chênh. Nó cũng mở ra một mũi công kích mới cho phe Dân chủ.

Dẫu vậy, ông Trump vẫn tin tưởng thuế quan sẽ mở khóa một thời kỳ thịnh vượng bùng nổ, bất chấp khả năng cao hơn là chúng sẽ làm gia tăng gánh nặng chi phí sinh hoạt cho hàng triệu cử tri Mỹ.

“Điều mà Tòa án Tối cao nói là tổng thống không thể dùng IEEPA - Đạo luật Quyền hạn Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế - để làm việc này. Nhưng tổng thống còn các thẩm quyền khác”, Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent phát biểu trên CNN.

Ông Bessent cho biết chính quyền sẽ sử dụng những cơ sở pháp lý khác như một “cầu nối” kéo dài 5 tháng, trước khi thiết lập một cơ chế thuế quan mang tính lâu dài hơn.

Ở chiều ngược lại, Thượng nghị sĩ Dân chủ Andy Kim tuyên bố đảng của ông đang xúc tiến dự luật buộc ông Trump hoàn trả cho người tiêu dùng khoản chi phí tăng thêm do thuế quan gây ra - động thái mở đầu cho một loạt biện pháp nhằm gây sức ép và khiến các nghị sĩ Cộng hòa lâm vào thế khó.

Ông Trump không thể từ bỏ thuế quan?
Ông Trump từng khẳng định "thuế quan" là từ đẹp nhất trong từ điển của mình, và từ những động thái gần đây, vị Tổng thống lần thứ 47 của nước Mỹ có lẽ không hề có ý định tìm kiếm một từ khác thay thế.

Theo cây bút Stephen Collinson từ CNN, điều này có hai lý do.

Thứ nhất, ông tin vào thuế quan gần như một tín điều. Niềm tin ấy mạnh đến mức gạt bỏ mọi bằng chứng rằng thuế quan thực chất là một dạng thuế đánh vào người tiêu dùng và không mang lại hiệu quả như kỳ vọng.

Ông coi sự suy tàn của các vành đai công nghiệp - nơi từng giúp ông giành hàng triệu phiếu bầu - là minh chứng cho quan điểm bảo hộ mà ông theo đuổi từ thập niên 1980.

“Tôi đã sử dụng thuế quan rất hiệu quả trong năm qua để làm nước Mỹ vĩ đại trở lại”, ông nói, dù dữ liệu mới cho thấy thâm hụt thương mại hàng năm không giảm và việc làm trong ngành sản xuất tiếp tục đi xuống.Lý do thứ hai mang tính căn bản hơn. Thuế quan là phương tiện để ông theo đuổi mục tiêu tối hậu về quyền lực tổng thống gần như không bị ràng buộc, đồng thời thách thức cấu trúc phân quyền theo Hiến pháp.

Điều này bộc lộ rõ trong buổi họp báo đầy bức xúc sau phán quyết của Tòa án Tối cao, khi ông được hỏi vì sao không làm việc với Quốc hội để ban hành luật thuế mới.

“Tôi không cần. Tôi có quyền áp thuế”, ông đáp.

Ông Trump đã sử dụng thuế quan với phạm vi rộng hơn bất kỳ tổng thống hiện đại nào, vượt xa khuôn khổ chính sách kinh tế. Nếu một quốc gia khiến ông phật ý, họ sẽ bị trừng phạt như Brazil, nước bị áp thuế 50% khi điều tra cựu Tổng thống Jair Bolsonaro, đồng minh của ông, về cáo buộc can thiệp bầu cử.

Nếu một lãnh đạo thế giới không thể hiện đủ sự tôn trọng, quốc gia của họ có thể phải trả giá. Ông từng nâng thuế với Thụy Sĩ sau khi không hài lòng về cách lãnh đạo nước này trao đổi với phía Mỹ.

Tuy nhiên, việc phô trương “cơ bắp” như vậy sẽ khó khăn hơn trong thời gian tới.

Các thẩm quyền thay thế mà ông dự định sử dụng như thuế theo Điều khoản 232 với lý do an ninh quốc gia, hay Điều khoản 301 nhằm xử lý hành vi thương mại không công bằng đều đi kèm yêu cầu tuân thủ và giới hạn pháp lý chặt chẽ hơn. Điều đó có thể khiến ông không còn dễ dàng điều chỉnh thuế quan như một “nhiệt kế” cá nhân theo ý muốn.

Phán quyết của Tòa án Tối cao cũng có nguy cơ làm suy yếu vị thế của ông trong các cuộc đàm phán thương mại, đặc biệt trước những hội nghị thượng đỉnh dự kiến với Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình trong năm nay.

“Các nước đã lợi dụng chúng ta suốt nhiều năm đang hả hê, nhưng họ sẽ không nhảy múa được lâu đâu”, ông Trump tuyên bố.

Bóng đen lịch sử và rủi ro chính trị
Sau phán quyết, ông Trump nhanh chóng áp mức thuế toàn cầu 10% theo Điều khoản 122 của Đạo luật Thương mại năm 1974, sau đó nâng lên 15%. Tuy nhiên, để duy trì quá 150 ngày, ông cần sự phê chuẩn của Quốc hội - điều mà không nhiều nghị sĩ Cộng hòa muốn đối mặt giữa lúc thăm dò cho thấy thuế quan không được lòng cử tri.

Một phương án dài hạn khác là viện dẫn Đạo luật Smoot-Hawley năm 1930 để áp thuế mới. Nhưng đạo luật tai tiếng này từng bị cho là làm trầm trọng thêm cuộc Đại suy thoái, và việc khơi lại nó có thể tạo phản ứng ngược về chính trị lẫn pháp lý.

Trên thực tế, ông Trump đã nhiều lần đối mặt với những làn sóng 'ly khai' trong nội bộ đảng về vấn đề thuế quan. Khi mùa bầu cử sơ bộ khép lại, đòn bẩy gây sức ép của ông với các nghị sĩ Cộng hòa sẽ suy giảm.

Nhiều người có thể đi theo ví dụ của Hạ nghị sĩ Jeff Hurd (Colorado), người đã bỏ phiếu cùng phe Dân chủ phản đối thuế với Canada vì cho rằng chúng gây thiệt hại cho cử tri và doanh nghiệp tại địa phương.

Trong khi đó, Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer bảo vệ chính sách này, cho rằng chính quyền đã nhanh chóng buộc các đối tác ngồi vào bàn đàm phán và bảo vệ ngành công nghiệp trong nước.
Thống đốc California Gavin Newsom, "địch thủ" của ông Trump, đồng thời cũng gương mặt tiềm năng cho cuộc đua Nhà Trắng năm 2028, công kích trực diện cả năng lực điều hành kinh tế lẫn khí chất của tổng thống.

“Đây là một nhiệm kỳ như quả cầu phá hoại. Ông ấy đang phá hủy nền kinh tế. Toàn bộ mô hình kinh tế là trục xuất hàng loạt, cắt thuế cho giới tỷ phú và thuế quan. Và ông ấy đã bị lật tẩy”, ông Newsom nói.

Dẫu vậy, khả năng ông Trump thay đổi là rất thấp. Bởi để làm vậy, ông phải phủ nhận toàn bộ niềm tin của mình về quyền lực, về chức vụ tổng thống, và về chính bản thân mình.

“Thành thật mà nói, điều này lẽ ra phải được thực hiện từ nhiều năm trước. Họ đã để đất nước bị bào mòn”, ông khẳng định.