USA EEOC “gõ cửa” Nike vì nghi phân biệt đối xử với nhân viên da trắng: Chính quyền Trump siết anti-DEI, Nike trở thành ví dụ điển hình

[Gibbs]

Ủy ban Cơ hội Việc làm Bình đẳng của Mỹ (EEOC) cho biết họ đang mở cuộc điều tra nhắm vào Nike, liên quan đến những cáo buộc (chưa nêu cụ thể) rằng công ty có thể phân biệt đối xử với nhân viên da trắng. Theo EEOC, trọng tâm được nhắc thẳng là các mục tiêu và chương trình liên quan đến Diversity, Equity, and Inclusion (DEI), đặc biệt là các “mục tiêu 2025” và những chỉ tiêu DEI khác.

EEOC trong hồ sơ nộp tòa không nêu “nạn nhân” cụ thể, mà mô tả phạm vi rất rộng: từ nhân viên hiện tại, cựu nhân viên, ứng viên tuyển dụng, cho đến người tham gia/đăng ký các chương trình đào tạo, cố vấn nghề nghiệp.

Không khí thời Trump: chống DEI mạnh tay, chuyển trục sang “DEI có làm hại người da trắng?”
Động thái này được xem như một dấu hiệu rõ rệt cho sự thay đổi ưu tiên dưới chính quyền Trump: thay vì chỉ tập trung thúc đẩy đa dạng, nhiều cơ quan liên bang chuyển sang kiểm tra liệu các chương trình DEI có vô tình (hoặc cố ý) tạo ra bất công ngược hay không. Chủ tịch EEOC Andrea Lucas nhấn mạnh cách tiếp cận “thực thi công bằng, không thiên vị” theo Title VII – luật cấm phân biệt đối xử trong lao động.

Theo hồ sơ, bà Lucas từng khởi phát cáo buộc/đơn khiếu nại điều tra đối với Nike từ năm 2024. Kể từ khi lên ghế chủ tịch, bà cũng gây chú ý khi công khai kêu gọi những người cho rằng mình là nạn nhân của “phân biệt đối xử liên quan DEI” lên tiếng.

EEOC đòi dữ liệu từ 2018: sa thải, thăng chức, “quota đại diện”, 16 chương trình bị cáo buộc “giới hạn theo chủng tộc”
Điểm khiến giới doanh nghiệp giật mình là độ “sâu” của cuộc truy xét. EEOC nói họ yêu cầu Nike cung cấp thông tin có thể kéo dài từ năm 2018, bao gồm tiêu chí chọn người bị cho nghỉ việc, cách công ty theo dõi–sử dụng dữ liệu chủng tộc/sắc tộc của lực lượng lao động (thậm chí có yếu tố liên quan cơ chế đãi ngộ quản trị), và thông tin về 16 chương trình cố vấn/đào tạo/lãnh đạo bị cáo buộc “giới hạn theo chủng tộc”.

EEOC mô tả họ đang điều tra khả năng tồn tại “mô thức/hệ thống” đối xử bất lợi với người da trắng trong tuyển dụng, thăng chức, giáng chức, chấm dứt hợp đồng, chọn người sa thải, cũng như các chương trình thực tập và phát triển nghề nghiệp.

Vì sao thành “trát hầu tòa”: Nike nói đã nộp “hàng nghìn trang”, EEOC bảo chưa đủ
Theo EEOC, họ nộp đơn xin tòa cưỡng chế thi hành trát (subpoena enforcement) vì Nike không tự nguyện cung cấp đầy đủ các thông tin mà trát yêu cầu. Vụ việc được đưa ra tòa liên bang (EEOC nêu là tại khu vực Đông Missouri).

Phía Nike phản ứng khá mạnh: gọi đây là một bước leo thang “bất ngờ và bất thường”, đồng thời nói công ty đã chia sẻ “hàng nghìn trang tài liệu” và sẽ tiếp tục hợp tác, nhưng vẫn bảo lưu quan điểm rằng các chương trình/hoạt động của họ tuân thủ luật chống phân biệt đối xử.

Trong một lập luận pháp lý trước đó, phía Nike từng cho rằng các yêu cầu của trát quá nặng, quá rộng, mơ hồ và giống “đánh lưới” hơn là điều tra đúng trọng tâm.

Nhiều chuyên gia nhìn động thái này như một thông điệp lạnh gáy: dưới làn sóng chống DEI hiện nay, không có thương hiệu nào đủ lớn để miễn nhiễm. Nike – biểu tượng toàn cầu, gắn với khẩu hiệu “Just Do It” – bỗng trở thành cái tên bị soi kỹ nhất, đúng lúc cuộc tranh luận về DEI ở Mỹ đang biến thành một cuộc giằng co pháp lý: đâu là “đa dạng”, đâu là “hạn ngạch”, và ranh giới nào biến mục tiêu tốt đẹp thành phân biệt đối xử.

Ở thời điểm này, EEOC mới chỉ nói họ đang điều tra và cần dữ liệu; Nike mới chỉ nói họ hợp tác và tin mình làm đúng luật. Còn kết luận sau cùng – nếu có – sẽ phụ thuộc vào những thứ khô khốc nhất: email nội bộ, tiêu chí nhân sự, bảng điểm thăng chức, danh sách sa thải, điều kiện tham gia chương trình… những con số tưởng vô tri nhưng có thể quyết định cả một thời kỳ DEI ở doanh nghiệp Mỹ sẽ đi về đâu.