Bang New York cấm ghi âm, ghi h́nh trong ṭa án, nhưng quy định này gây tranh căi v́ khiến công chúng không thể theo dơi sát quá tŕnh xét xử Trump.
Mỹ đang trong thời khắc lịch sử, khi ông Donald Trump trở thành cựu tổng thống đầu tiên bị truy tố và xét xử. Quá tŕnh xét xử bắt đầu từ ngày 15/4 tại ṭa h́nh sự Manhattan, New York, dự kiến kéo dài đến tháng 6 và thu hút sự quan tâm rất lớn của truyền thông cũng như công chúng Mỹ.
Tuy nhiên, các phiên xử không được phát trực tiếp trên truyền thông và chỉ số ít phóng viên được phép dự khán phiên ṭa nhưng không được quay chụp. Sau mỗi phiên xử, họ sẽ thuật lại những ǵ đă chứng kiến với công chúng New York nói riêng và Mỹ nói chung. Lư do của t́nh trạng này là bang New York áp đặt một trong những điều luật hạn chế nghiêm ngặt nhất đối với việc đưa tin trực tiếp tại ṭa án.
Luật hạn chế ghi âm, ghi h́nh tại ṭa án New York bắt nguồn từ một quy định gần 100 năm trước, theo báo cáo năm 2022 của Fund for Modern Courts, tổ chức độc lập v́ mục tiêu cải cách quy định ṭa án, có trụ sở New York.
![](http://intermati.com/forum/attachment.php?attachmentid=2362928&stc=1&d=1713489886)
Tranh phác họa Trump bên trong ṭa h́nh sự Manhattan, New York City ngày 15/4. Ảnh: Reuters
New York bắt đầu siết quy định với truyền thông tại ṭa án sau phiên xử Bruno Richard Hauptmann với cáo buộc bắt cóc và sát hại con trai 20 tháng tuổi của Charles Lindbergh năm 1935. Phiên ṭa diễn ra công khai tại ṭa án hạt Hunterdon, bang New Jersey, với khoảng 700 phóng viên và 132 quay phim tham gia.
Tuy nhiên, ṭa án khi đó trở nên hỗn loạn, với ánh sáng chói lóa từ đèn chớp máy ảnh, c̣n quay phim đứng lên trên bàn của nhân chứng để bắt được những khoảnh khắc ấn tượng. Thẩm phán chủ tọa buộc phải ban lệnh cấm chụp ảnh trước khi phiên ṭa kết thúc.
Sự việc làm dấy lên lo ngại về tính toàn vẹn trong quá tŕnh xét xử, khi có sự hiện diện của truyền thông. Hai năm sau, Hiệp hội Luật sư Mỹ (ABA) công bố Quy tắc Đạo đức Tư pháp, cấm ghi h́nh và phát thanh trực tiếp trong khi ṭa xử án.
Theo ABA, "chụp ảnh trong pḥng xử án và đưa tin trong lúc ṭa đang làm việc khiến ṭa án mất tôn nghiêm và có thể gây hiểu lầm cho công chúng". Năm 1952, để bắt kịp với sự phát triển của công nghệ, bộ quy tắc bao gồm cả cấm truyền h́nh đưa tin trực tiếp.
Nghị viện bang New York có hành động tương tự, thông qua Mục 52 trong Luật về quyền dân sự New York cùng năm. Mục 52 nhấn mạnh không cá nhân, công ty, hiệp hội hay tổ chức nào được phép ghi h́nh, ghi âm, chụp ảnh trong các phiên ṭa tại bang. Những người làm trái luật này sẽ bị coi là phạm khinh tội.
Nghị viện New York cho rằng máy quay có thể làm thay đổi hành vi của các bên trong phiên ṭa h́nh sự, từ nhân chứng, luật sư cho đến bồi thẩm đoàn, thẩm phán, ảnh hưởng đến quyền được xét xử công bằng của bị cáo.
Theo thời gian, quy định của ABA dần được nới lỏng tại nhiều bang ở Mỹ, máy quay bắt đầu được phép sử dụng trong phiên ṭa, thường theo quyết định của thẩm phán chủ tọa từng vụ án. New York từ năm 1987 cũng bổ sung Mục 218 với nội dung tương tự vào Luật Tư pháp.
Một ủy ban được thành lập năm 1995 để đánh giá hiệu quả Mục 218 và khuyến nghị bang New York tiếp tục cho phép truyền thông tham gia nhiều hơn vào các phiên ṭa để đảm bảo tính công khai, minh bạch.
Tuy nhiên, do phe vận động hành lang cho giới luật sư bào chữa khi đó vẫn chiếm ưu thế, giới chức New York quyết định không gia hạn Mục 218 khi nó hết hạn vào tháng 6/1997.
![](http://intermati.com/forum/attachment.php?attachmentid=2362929&stc=1&d=1713489886)
Nhân viên các kênh truyền thông tác nghiệp bên ngoài ṭa h́nh sự Manhattan, New York City ngày 16/4. Ảnh: AFP
Với động thái này, New York cùng Louisiana trở thành hai bang c̣n lại ở Mỹ tiếp tục cấm máy quay trong phiên ṭa. Điều này đă gây rất nhiều tranh căi trong dư luận New York, khi những người ủng hộ xét xử công khai cho rằng quy định của New York là thái quá.
"Chúng ta tự cho ḿnh là thủ phủ truyền thông của thế giới và việc cấm máy quay tại một trong ba nhánh của quyền lực nhà nước là không thể chấp nhận được", Brad Hoylman-Sigal, thượng nghị sĩ bang New York, nói.
Ông từng ủng hộ một dự luật cho phép thẩm phán tại New York có quyền quyết định về ghi âm, ghi h́nh, giới hạn số máy quay và phóng viên ảnh, nhưng chưa được thông qua.
"Đây là một trong những phiên xét xử có ảnh hưởng nhất trong lịch sử hiện đại", Hoylman-Sigal nói, nhắc đến vụ chi tiền bịt miệng của Trump. "Tôi nghĩ công chúng có quyền chứng kiến chuyện ǵ xảy ra trong pḥng xử án".
Một số phóng viên tại ṭa án nói ông Trump có lúc ngủ gật khi tham dự phiên ṭa, nhưng chiến dịch tranh cử của cựu tổng thống bác bỏ. Do không có máy quay trong pḥng xử, công chúng Mỹ không thể biết đâu là sự thật.
Thẩm phán chủ tọa Juan Merchan ngày 15/4 cho phép một số phóng viên ảnh chụp h́nh cựu tổng thống trong pḥng xử án trước khi ṭa làm việc. Khi phiên ṭa bắt đầu, pḥng xử chỉ c̣n các họa sĩ vẽ lại một số diễn biến. Thực tế vẫn có một số h́nh ảnh về phiên xử được chiếu trên màn h́nh trong pḥng tác nghiệp cạnh pḥng xử án. Pḥng này ngày 15/4 chật kín phóng viên, nhân viên an ninh ṭa án và một số người dân.
![](http://intermati.com/forum/attachment.php?attachmentid=2362930&stc=1&d=1713489886)
Cựu tổng thống Donald Trump tại ṭa h́nh sự Manhattan, New York City ngày 15/4, trước khi thẩm phán bắt đầu xét xử. Ảnh: AFP
Trên hàng lang ngoài pḥng xử án, một số lượng hạn chế phóng viên được phép tác nghiệp để các bên liên quan tới vụ án phát biểu nếu muốn. Do không có h́nh ảnh trực tiếp từ pḥng xử, tần suất ông Trump phát biểu trước truyền thông và cách các hăng tin truyền tải thông điệp của cựu tổng thống sẽ ảnh hưởng đáng kể đến nhận thức của công chúng về vụ kiện.
Giới b́nh luận và chuyên gia nêu quan điểm với các kênh truyền thông ở ngay hiện trường hoặc trong trường quay. Nhà phân tích Jonathan Turley của Fox News nói "hầu hết các thành phố, ít nhất là ngoài New York", sẽ coi vụ xử ông Trump là sự vũ khí hóa tư pháp h́nh sự.
Ngoài New York, cựu tổng thống c̣n bị truy tố với cáo buộc âm mưu lật ngược kết quả bầu cử dẫn đến bạo loạn tại Đồi Capitol năm 2021, can thiệp bầu cử bang Georgia và giữ trái phép tài liệu mật sau khi rời Nhà Trắng.
Tại Georgia, thẩm phán có quyền quyết định cho phép ghi h́nh phiên xử hay không. Thẩm phán chủ tọa Scott McAfee nói sẽ cho phép phát sóng các phiên điều trần và xét xử liên quan. Hai vụ truy tố c̣n lại là cấp liên bang ở Washington và Florida. Ṭa án liên bang Mỹ không cho phép ghi h́nh các phiên xử án h́nh sự.
VietBF@sưu tập