Mạng xã hội đồn đoán về việc nữ thủ tướng Sanae Takaichi sẽ trục xuất người nước ngoài “có vấn đề”. Dù tính xác thực cần thận trọng, một thực tế ít tranh cãi hơn đang diễn ra: nhiều cơ sở dịch vụ ở Nhật treo thông báo bằng tiếng Việt nhắc nhở hoặc từ chối phục vụ vì các vụ trộm vặt, thiếu ý thức nơi công cộng. Đây là hồi chuông cảnh tỉnh không chỉ cho người Việt đang lao động – học tập tại Nhật, mà cho tất cả du khách.
Những hình ảnh khiến người ta đỏ mặt
Nhóm du khách đội mũ cối đứng ở ga tàu, gây chú ý vì cách ăn mặc và hành xử lố mắt nơi công cộng.
Một thanh niên mặc đồ đi biển, đeo mũ cối, xếp hàng check-in tại sân bay – phản cảm vì không phù hợp bối cảnh.
Khách sạn dán giấy tiếng Việt: “Kẻ trộm khăn… Người Việt Nam không thể sử dụng khách sạn này nữa.”
Bảng nhắc ngay lối vào: “Tuyệt đối không được lấy ô và giày của người khác để dùng.”
Một tờ giấy viết tay: “Kẻ lấy cái ô của bác… mày vui mừng thì cười lên đi, trong lúc mày cười, tao phải khóc mà!”
Thông điệp của tân Thủ tướng: Kỷ cương – pháp trị – an toàn cộng đồng
Ngay sau khi nhậm chức, nữ Thủ tướng Nhật Bản phát đi tín hiệu cứng rắn về trật tự – an ninh: chính phủ sẽ trục xuất nhanh người nước ngoài phạm tội và tăng thời hạn cấm nhập cảnh với trường hợp tái phạm hoặc phạm tội nghiêm trọng. Mục tiêu được nêu rõ là bảo vệ người dân, ổn định môi trường kinh doanh – du lịch, và giữ hình ảnh quốc gia “kỷ luật – sạch – an toàn”.
Trục xuất nhắm vào ai? Những nhóm rủi ro cao
Chính sách không nhắm theo quốc tịch, mà dựa trên hành vi vi phạm. Các nhóm rủi ro:
Tội hình sự: trộm cắp có tổ chức, cướp giật, lừa đảo trực tuyến, bạo lực, xâm hại.
Vi phạm nhập cư: quá hạn lưu trú, lao động sai tư cách/không phép, dùng giấy tờ giả.
Tái phạm nhiều lần: “ăn cắp vặt” lặp lại, bất chấp cảnh cáo của nhà chức trách.
Tham gia băng nhóm: cấu kết “call center” lừa đảo, cưỡng bức lao động.
Quy trình điển hình: từ bắt giữ đến lệnh trục xuất
Cảnh sát tiếp nhận – điều tra vụ việc.
VKS – tòa án xử lý theo tố tụng Nhật (phiên dịch được bố trí).
Sau bản án/hoặc khi có căn cứ, Cục Xuất nhập cảnh ra lệnh trục xuất.
Tạm giam nhập cư cho đến khi mua vé – bố trí chuyến bay.
Áp lệnh cấm nhập cảnh: thường 5–10 năm, có thể dài hơn tùy mức độ.
Vì sao vài hành vi nhỏ gây hậu quả lớn?
Nhật Bản đề cao kỷ luật – trật tự – tôn trọng không gian chung. Chỉ cần trộm vặt (khăn, ô, dép), ồn ào, xả rác, chen hàng, “ăn thử” không trả tiền,… là đủ để chủ cơ sở từ chối phục vụ hoặc báo cảnh sát. Khi nhiều vụ lặp lại, họ có xu hướng gắn nhãn cả nhóm ngôn ngữ/quốc tịch – và mọi người đi sau đều chịu hệ quả.
Người Việt hiện là một trong những cộng đồng ngoại quốc lớn nhất tại Nhật, tập trung ở Tokyo, Aichi, Osaka, Saitama, Chiba, Fukuoka…
Một số dạng vụ việc “ăn cắp vặt” điển hình báo chí Nhật từng nêu
Không nêu tên cá nhân, dưới đây là các mô-típ thường gặp mà truyền thông Nhật phản ánh những năm gần đây:
Shoplifting (manbiki) tại siêu thị, cửa hàng tiện lợi, Uniqlo, Don Quijote: mỹ phẩm, thịt – hải sản, áo quần… có vụ theo nhóm, phân công người canh – người lấy – người tẩu tán.
Trộm nông sản ở khu vực ngoại ô: trái cây, gia cầm, thiết bị nông nghiệp, thường diễn ra ban đêm.
Lấy ô, dép, khăn tại lối vào chung của ký túc xá, nhà tắm công cộng, nhà nghỉ giá rẻ.
Xe đạp không khóa/khóa sơ sài: “mượn tạm” rồi bỏ lại nơi khác, vẫn là hành vi phạm pháp.
“Thử hàng” như ăn uống – mở bao bì rồi không trả tiền trong cửa hàng đông khách.
Những hành vi nhỏ ở Việt Nam đôi khi bị xem nhẹ, nhưng tại Nhật đều là tội trộm cắp theo luật hình sự, dễ dẫn đến bị bắt – truy tố – trục xuất và cấm nhập cảnh nhiều năm.
Gốc rễ: áp lực & thiếu hiểu biết pháp luật
Gánh nợ phí môi giới đi lao động/du học, thu nhập khởi điểm thấp → vài người manh nha “kiếm thêm” sai cách.
Thiếu kỹ năng sống ở Nhật: không quen văn hóa “tự giác – kỷ luật – tôn trọng tài sản chung”.
Lỗ hổng quản lý chỗ ở (share house, ký túc), nhóm bạn xấu lôi kéo.
Tâm lý “không ai thấy”; “ở quê vẫn thế” – ngộ nhận cực nguy hiểm trong xã hội giám sát cao.