Là "viên chức chính phủ đặc biệt (SGE), tỷ phú Elon Musk, người được giao cắt giảm chi tiêu trong chính phủ liên bang, sẽ không phải tuân thủ theo một số yêu cầu minh bạch thông tin.
Việc ông Musk công tác cho chính phủ mà không rời bỏ ghế trong các tập đoàn lớn như Tesla và SpaceX đã dấy lên nhiều sự tranh cãi. Một số ý kiến lo ngại rằng, việc này có thể tạo ra xung đột về lợi ích, đặc biệt khi cá nhân ông Musk có thể tác động trực tiếp đến các chính sách công cộng, trong đó có việc cho điều động, sắp xếp lại nguồn nhân sự.
Trong khi đó, Thư ký báo chí Tòa Bạch Ốc Karoline Leavitt lại khẳng định, ông Musk đã
"tuân thủ tất cả quy định liên quan trong luật lệ liên bang".
Elon Musk
Tỷ phú Elon Musk được
New York Times nhận xét là đang
"tiến hành cuộc chiến với hệ thống các giới chức liên bang Mỹ mà gần như không gặp bất cứ trở ngại nào".
"Viên chức chính phủ đặc biệt" là gì?
Theo Bộ Tư Pháp Hoa Kỳ,
"viên chức chính phủ đặc biệt" (SGE) là "cá nhân đang hoặc dự kiến làm việc cho chính phủ không quá 130 ngày trong một năm, có thể có nhận lương hoặc không". Hiện chưa rõ liệu ông Musk sẽ đảm nhiệm vị trí này trong bao lâu.
Với thân phận là
"SGE" có nghĩa là ông Musk không phải tình nguyện viên nhưng cũng không phải viên chức toàn thời gian. Điều này giúp cho ông được miễn một số quy định về sự minh bạch tài chính và xung đột về lợi ích áp dụng với các viên chức chính phủ toàn thời gian.
Dù vậy,
SGE vẫn
"phải tuân thủ hầu hết các quy định nghiêm ngặt, dù trong một số trường hợp thì được phép linh động hơn". Chẳng hạn,
SGE có thể không phải công khai ra tài chính cá nhân nếu nhận được mức lương ngang hoặc thấp hơn những chức vụ cao cấp trong chính phủ.
Trường hợp của ông Musk đang gây ra nhiều sự lo ngại vì vị tỷ phú này đang nắm quyền kiểm soát một số công ty kinh doanh có ký kết hợp đồng lớn với chính phủ Mỹ, bao gồm
SpaceX, công ty chuyên cung cấp dịch vụ phóng hỏa tiển cho NASA và quân đội.
Richard Painter, cựu cố vấn về vấn đề đạo đức nghề nghiệp của Tòa Bạch Ốc dưới thời Tổng thống George W. Bush, cho rằng ông Musk đang
"đùa với lửa".
"Elon Musk đang hành động như một viên chức liên bang, nhưng lại không muốn tuân thủ các quy định về xung đột lợi ích", ông Painter nói trên đài
CNN.
Ông Musk đã làm gì trong vai trò mới này?
Trong những tuần lể gần đây, ông Musk đã cho thực hiện hàng loạt biện pháp mạnh mẽ chưa từng có trong guồng máy chính phủ Mỹ.
Ông tuyên bố đang trong quá trình cho đóng cửa Cơ quan Phát triển Quốc tế Hoa Kỳ (USAID), đề xuất công chức nhận trợ cấp tự nguyện xin thôi việc để tái cơ cấu hoàn toàn bộ máy nhân sự của chính phủ, đồng thời nhận được quyền truy cập vào hệ thống tài chính nhạy cảm của Bộ Tài chính, nơi đang nắm giữ vá quán xuyến hàng ngàn tỷ USD giao dịch công vụ mỗi năm.
Hôm 3/2, Tổng thống Trump khẳng định ông Musk không thể hành động một mình và mọi quyết định đều phải nhận được sự ủng hộ của Tòa Bạch Ốc.
"Elon không thể và sẽ không làm được gì nếu không có sự đồng ý của chúng tôi", ông Trump tuyên bố.
"Nếu có xung đột về lợi ích xảy ra, chúng tôi sẽ không cho phép ông ấy được tiếp tục"
Quyết định bổ nhiệm
SGE không phải điều mới mẻ, nhưng cũng đã từng gây tranh cãi trong nhiều chính phủ Mỹ trước đây. Một số chuyên gia lo ngại rằng, hình thức này có thể làm lu mờ ranh giới giữa khu vực công và tư, đồng thời tạo điều kiện để một số cá nhân lách luật nhằm trục lợi cá nhân.
Chẳng hạn, dưới thời chính phủ Tổng thống Joe Biden, cố vấn Anita Dunn, đồng sáng lập công ty tư vấn chính trị
SKDK, cũng được bổ nhiệm làm
SGE, khiến một số quan sát viên đặt câu hỏi về tính minh bạch trong các quyết định của bà.
Năm 2013, Thượng nghị sĩ Chuck Grassley cũng tố cáo Ngoại trưởng Hillary Clinton sử dụng quy chế
SGE để tuyển dụng các đồng minh chính trị, trong khi họ vẫn còn nắm giữ công việc trong khu vực tư nhân.
Ông Grassley sau đó yêu cầu Văn phòng Kiểm toán Chính phủ Mỹ (
GAO) rà soát lại vấn đề này, và kết quả điều tra hồi năm 2016 cho thấy, nhiều cơ quan chính phủ đã gặp khó khăn khi quản trị các SGE, dẫn đến nguy cơ xung đột về lợi ích.
"Nếu chính phủ không thể nắm được ai có thân phận SGE, họ cũng không thể kiểm soát liệu có ai đang bị xung đột về lợi ích hay không", ông Grassley khi đó lên tiếng cảnh cáo.
** Tham khảo thêm ở đây về
SGE:
-
https://ethics.od.nih.gov/what-speci...t-employee-sge