VietBF - USA Cậu bé 5 tuổi bị đưa khỏi sân nhà: vụ Liam Conejo Ramos và “cuộc chiến” quanh ICE ở Minnesota

Cậu bé mặc áo khoác caro, đeo balô Spiderman, đội chiếc mũ len màu xanh có tai thỏ. Đáng lẽ đó chỉ là một buổi chiều bình thường: tan lớp mầm non, về nhà, chạy ùa vào cửa trong hơi lạnh Minnesota. Nhưng ngay ở lối xe chạy trước sân, khoảnh khắc “bình thường” bị cắt phăng: Liam Conejo Ramos, 5 tuổi, bị các đặc vụ liên bang đưa đi — rồi cùng cha xuất hiện ở một cơ sở giam giữ của ICE tận Texas, cách nhà hơn 1.300 dặm.

Một câu chuyện có trẻ em, băng giá, và những tiếng cãi nhau về đúng–sai, hợp pháp–phi pháp. Và giữa mọi tranh luận, điều còn lại là ánh nhìn trống rỗng của một đứa trẻ chưa kịp hiểu thế nào là “thủ tục”, “quyền hạn”, “tị nạn”.

Bị đưa khỏi xe đang nổ máy, rồi “giữ cùng cha” tại Texas

Theo giới chức học khu và luật sư của gia đình, Liam bị đưa đi hôm thứ Ba, ngay sau khi trở về từ lớp mầm non tại khu Columbia Heights (vùng ven Minneapolis). Nữ giám đốc học khu cho biết cậu bé bị đưa ra khỏi chiếc xe gia đình đang nổ máy ngay trước nhà.

Gia đình Liam được nói là gốc Ecuador. Luật sư Marc Prokosch phát biểu trong một cuộc họp báo rằng họ đã trình diện với lực lượng biên phòng tại Texas vào tháng 12/2024 để nộp đơn xin tị nạn. Ông nhấn mạnh gia đình đang theo đuổi “con đường pháp lý”, và nói thẳng: “Đây không phải là những người nhập cư bất hợp pháp”, đồng thời cho biết chi tiết kế hoạch xin tị nạn thuộc diện bảo mật nên không thể trình bày sâu hơn.

Hiện Liam và cha — ông Adrian Alexander Conejo Arias — được cho là đang bị giữ tại South Texas Family Residential Center ở Dilley, Texas, một cơ sở ICE dành cho các gia đình.

Hai phiên bản: “dùng trẻ 5 tuổi làm mồi” hay “đứa trẻ bị bỏ rơi”?

Từ đây, câu chuyện tách làm hai dòng sự thật đối đầu nhau.

Phía nhà trường nói đã có người lớn tại hiện trường van xin để họ đưa đứa trẻ vào nhà chăm sóc nhưng bị từ chối. Nữ giám đốc học khu còn mô tả một chi tiết gây sốc: một đặc vụ “dẫn cậu bé đến cửa” và bảo cậu gõ cửa xin vào nhà nhằm xem còn ai ở trong — điều mà bà cho rằng giống như “dùng một đứa trẻ 5 tuổi làm mồi”.

Ngược lại, cơ quan di trú phản bác mạnh mẽ trên mạng xã hội: ICE “chưa từng” dùng trẻ em làm mồi và khẳng định “đứa trẻ bị ABANDONED (bỏ rơi)”. Bộ An ninh Nội địa cho biết mục tiêu chính là người cha. Theo lời họ, khi lực lượng đến bắt, người cha “chạy bộ bỏ trốn”, để lại con; họ nói đã nhiều lần cố gắng yêu cầu người mẹ ra nhận con, thậm chí trấn an rằng sẽ không bắt mẹ nếu ra nhận, nhưng bà từ chối. Cuối cùng, theo cơ quan liên bang, người cha muốn con ở lại với mình, và họ đưa cả hai đi cùng nhau, nhấn mạnh “ưu tiên là an toàn của đứa trẻ”.

Trong khi đó, phía người hỗ trợ gia đình lại kể một nỗi sợ rất “đời”: mẹ của Liam hoảng loạn vì thấy đặc vụ đứng trước cửa. Mục sư Sergio Amezcua nói người mẹ đang mang thai và còn một con trai tuổi thiếu niên. Hàng xóm khuyên bà đừng mở cửa vì lo bà cũng sẽ bị giữ.

Giữa hai phiên bản ấy, câu hỏi làm công chúng nghẹt thở không hẳn là ai thắng lý trên giấy tờ, mà là: vì sao một tình huống có thể xử lý theo hướng “giao đứa trẻ cho người thân/nhà trường” lại trượt sang hướng đưa thẳng một em bé 5 tuổi vào guồng máy giam giữ?

Trường học thành “tuyến đầu”: nhiều học sinh khác cũng bị đưa đi

Vụ Liam không đứng một mình. Học khu nói đây là đứa trẻ thứ tư trong khu vực bị ICE đưa đi chỉ trong khoảng hai tuần.

Cũng trong ngày thứ Ba, một học sinh 17 tuổi trên đường đến trường bị các đặc vụ có vũ trang, che mặt bắt đi khi không có phụ huynh đi cùng; nhà trường mô tả em bị kéo ra khỏi xe và đưa đi. Trước đó, ICE vào căn hộ của một nữ sinh 17 tuổi và mẹ em, cả hai bị tạm giữ. Một bé gái 10 tuổi lớp 4 bị đưa đi cùng mẹ trên đường tới trường cách đó hai tuần, đến nay được nói vẫn ở một cơ sở giam giữ tại Texas.

Giám đốc học khu nói lực lượng liên bang còn xuất hiện quanh trường, thậm chí có lúc “đi theo xe buýt”, khiến “không còn cảm giác bình thường” trong sinh hoạt học đường. Với phụ huynh, điều ám ảnh nhất không chỉ là nỗi lo thủ tục pháp lý, mà là cảm giác: con mình có thể biến mất ngay trên đường tới lớp.

JD Vance lên tiếng: “Không lẽ để đứa trẻ chết cóng?”

Trong chuyến thăm Minneapolis, Phó Tổng thống JD Vance bảo vệ hành động của lực lượng liên bang. Ông nói ông cũng là cha của một bé trai 5 tuổi và hiểu phản ứng ban đầu: “Làm sao lại bắt một đứa trẻ 5 tuổi?” Nhưng ông lập luận rằng mục tiêu là người cha; người cha chạy; vậy lực lượng phải làm gì trong giá lạnh — “để đứa trẻ chết cóng” hay bỏ qua việc bắt người ở lại Mỹ bất hợp pháp?

Phát biểu này ngay lập tức khoét sâu một rãnh chia đôi dư luận: một bên nhìn thấy bài toán thực thi pháp luật trong điều kiện thời tiết nguy hiểm; bên kia nhìn thấy một sự “bình thường hóa” việc trẻ em bị cuốn vào chiến dịch trục xuất.

Dilley: “trung tâm gia đình” hay nhà giam mềm?

Dilley được mô tả là nơi giam giữ mang tính “cư trú” cho gia đình: những dãy nhà dạng trailer màu beige, có không gian thư viện, phòng gym, lớp học; trẻ em từ sơ sinh tới tuổi teen có thể ở đó cùng cha/mẹ.

Nhưng dù hình thức là “cơ sở gia đình”, bản chất vẫn là bị giữ lại, bị tách khỏi nhịp sống, khỏi trường lớp, khỏi căn nhà và cộng đồng quanh mình. Các luật sư, nhà hoạt động nhiều năm qua từng nêu lo ngại về điều kiện và tác động tâm lý của việc giam giữ trẻ em — đặc biệt là khi trẻ không hề là đối tượng phạm tội, chỉ là người bị kéo theo trong một cuộc bắt giữ người lớn.

Câu hỏi còn treo: luật pháp có thể đúng, nhưng cách làm có cần phải lạnh lùng đến vậy?

Câu chuyện của Liam bị đẩy qua lại giữa các câu chữ “hợp pháp”, “đúng quy trình”, “abandoned”, “bị dùng làm mồi”. Nhưng trong con mắt công chúng, có một sự thật giản dị hơn mọi thông cáo: một đứa trẻ 5 tuổi đã rời sân nhà ở Minneapolis và kết thúc ở một cơ sở ICE tại Texas.

Nếu mục tiêu thật sự là “an toàn của đứa trẻ”, vì sao lời đề nghị để người lớn tại hiện trường hoặc nhà trường chăm sóc lại không thành? Nếu lo “trẻ chết cóng”, vì sao lựa chọn duy nhất lại là đưa trẻ vào quy trình giam giữ liên bang? Và nếu gia đình đang theo đuổi con đường xin tị nạn, vì sao phần “pháp lý” lại phải trả giá bằng phần “trẻ thơ”?

Ở Minnesota mùa này, băng giá không chỉ nằm trên mặt đường. Nó nằm cả trong cách mà một xã hội tranh cãi về biên giới của lòng nhân — khi đối diện với một chiếc mũ thỏ xanh và đôi mắt của đứa trẻ chưa kịp hiểu vì sao mình phải đi xa đến thế.