Cha anh bạn kể tiếp, ngày xưa trước cửa Nam có bùng binh Cuniac (Cu-nhắc), nhộn nhịp nhất, chỗ giao nhau các đường nên mỗi dịp lễ hay Tết, xe cộ, người bộ hành đổ về nườm nượp.
Bên cửa Tây là đường Phan Chu Trinh tự nhiên thành băi đậu taxi và xe hơi của mấy người nhà giàu đi chợ.
Những căn nhà mặt tiền trên con đường ngắn bên hông chợ buôn bán vải lụa, phía đầu góc Lê Lai có vài tiệm vải của người Ấn.
Bên cửa Đông là đường Phan Bội Châu, phía bên chợ buôn bán đầy các món ăn rất ngon, bên phía kia đường là một dăy tiệm vàng, ngay góc đường Tạ Thu Thâu (Lưu Văn Lang sau này) khoảng giữa có nhà thuốc tây Nguyễn Văn Cao mà nhiều người lớn tuổi c̣n nhớ đến bởi tiệm này có đủ các loại thuốc, thậm chí biệt dược khó nơi nào có.
Gần đó xuống tới góc đường Lê Thánh Tôn có tiệm bán nón cối trắng hồi thời Tây dành cho giới có tiền thích gu ăn vận theo người Pháp.
Chợ có 4 cửa chính nhưng có đến 12 cửa phụ thông ra các đường.
Tháp lầu bốn mặt xây ở cửa Nam nhưng chỉ có 3 mặt đồng hồ.
Ḍng chữ trên bưu ảnh thập niên 1940: Sài G̣n – chợ trung tâm/chợ chính – (Nguồn: Manhhaiflickr)
Có một sự kiện mà cha anh bạn nhớ suốt đời hồi năm 1950, lúc đó ông đang phụ bà mẹ trưng bày hàng trái cây ở hành lang cửa Bắc.
Một tiếng nổ vang rất gần, bà con đi chợ chạy rần rần va vào mâm măng cụt ông vừa chất lên cao vút bên cạnh mâm cam sành, trái cây lăn đầy xuống lề đường giập nát.
Hôm nay chưa bán mà lỗ không biết bắt đền ai, th́ lại nghe bà con hô hoán lửa cháy ngút trời ngoài hiên cửa Bắc.
Nhiều người bảo Việt Minh đốt chợ. May là phần thiệt hại chỉ một góc bên ngoài không có thương vong.
https://www.youtube.com/watch?v=2R4q2edp_vY
Rồi đến giữa thập niên 1960, ngôi chợ được trương bảng tên hẳn hoi nhưng lại là tên Chợ Quách Thị Trang sau cuộc biểu t́nh của sinh viên chống cảnh sát đàn áp Phật tử. Quách Thị Trang bị bắn.
Hội sinh viên tổ chức quyên góp tạc tượng (phần đầu) Quách Thị Trang và được chính quyền cho dựng gần tượng đài danh tướng Trần Nguyên Hăn.
Tên Chợ Quách Thị Trang không chính thức cẩn vào tường vách mà chỉ làm bằng tôn sơn chữ gắn tạm phía trên ngoài hành lang chỗ cột cờ.
Vài năm sau, bảng tên chợ trên tự dưng biến mất không kèn không trống.
Chợ Bến Thành trải qua vài lần trùng tu.
Lần gần đây nhất là sau 1975, mái ngói chợ được thay mái tôn sơn màu đất đỏ.
Tuy mái chợ không c̣n nét đẹp trầm lắng như trăm năm trước nhưng Chợ Bến Thành luôn là một trong những biểu tượng của thành phố Sài G̣n.
Trang Nguyên
***********